نكتهء 2 :
اين روايت هم در كافى و هم در تفسير عياشى « 1 » و تفسير برهان آمده است لكن به جاى بريد العجلى در تفسير عياشى يوسف العجلى آمده است و در تفسير برهان « 2 » يونس العجلى آمده است . لكن هر دو تصحيف بريد العجلى است چون كتابت اينها به هم شبيه است .
نكتهء 3 :
چرا در روايت غليظ به ماء الرجل تفسير شده است ؟ در حالى كه غليظ صفت ميثاق است ، ماء الرجل چه ربطى به ميثاق دارد ؟ به نظر مىرسد مراد حضرت اين است كه آيه مىخواهد بفرمايد كه شما چگونه مهر را مىگيريد با آنكه تمام مراحل را گذراندهايد هم عقد نكاح بسته شده و ميثاق از شما گرفته شده است و هم انتفاع خارجى بريدهايد و انزال شده است و مرحلهء التذاذ هم سپرى شده است با اين حال شما مىخواهيد مهر را از زن پس بگيريد . اين خيلى قبيح است . « 3 » اين تعبير هم در كلمات هست كه لا قول الّا به عمل و اين قولى است كه عمل هم همراه آن بوده است پس اين ميثاق رسميّت تام پيدا كرده است . بنابراين انزال به آن عقد استحكام بيشترى مىبخشد .
* به هر حال اين روايت صحيحه است و صاحب مستند آن را مؤيد قرار داده و مرحوم آقاى خويى آن را دليل دانستهاند . « 4 »
9 ) بررسى اين استدلال يا تأييد :
به نظر مىرسد تعبير تأييد كه در مستند آمده تعبير بهترى باشد . علت اينكه مرحوم نراقى در استدلال به اين صحيحه شبهه كرده است يكى از دو وجه مىتواند باشد .
هامش
( 1 ) تفسير العياشى 1 / 229 حديث 68 .
( 2 ) تفسير البرهان 2 / 49 ، حديث 2233 .
( 3 ) نگارنده : استقرار تمام مهر به دخول است اما اگر دخول واقع نشود تنها نصف مهر ثابت است پس انزال در روايت شريف براى اشاره به دخول كه سبب استقرار تمام مهر است مىباشد .
( 4 ) مبانى العروة ، ج 2 / 160 .