الف ) بررسى مقدار معتبر در دخول :
مسئلهء 4 : « لا فرق فى الدخول بين القبل و الدبر و يكفى الحشفه او مقدارها » .
1 ) كلام مرحوم آقاى حكيم :
در مورد دخول ، عرض شد كه تقييد به مقدار بالا نيز لازم نيست بلكه عنوان دخول و مانند آن اگر صدق كرد كافى است ، بعد كه به كلام مرحوم آقاى حكيم مراجعه كرديم ، ديديم ايشان نيز همين بيان را دارند ، منتهى با يك زيادى ، ايشان مىفرمايند : « صدق اين عنوانى كافى است و اگر تحديدى در بعضى از احكام ديگر ( در باب ثبوت مهر يا باب عده يا باب غسل ) به مقدار ختنهگاه شده است اين دليل نمىشود كه همهء احكام ، موضوعش دخول به مقدار ختنهگاه باشد ، بلكه اطلاقاتى كه در باب احكام هست محكم است و بايد اخذ به آنها بشود ، مگر آنكه اجماعى قائم شود كه در ثبوت احكام ديگر هم ، دخول به مقدار ختنهگاه معتبر است و گرنه ، قواعد اقتضا مىكند كه هر جا دخول صدق كرد ، احكام بار شود ، هر چند به مقدار مذكور دخول نشده باشد . « 1 »
2 ) كلام مرحوم آقاى خويى :
مرحوم آقاى خويى در اينجا كلامى دارند كه ناظر به فرمايش مرحوم آقاى حكيم است هر چند اسم نمىبرند ولى نوعاً كلام ايشان ناظر به مستمسك است . در تقريرات ايشان چنين آمده است : نعم من بعض الكلمات انه لو لا الاجماع على اعتبار ادخال الحشفة او مقدارها لمقطوعها لقيل بكفاية ادخال الاقل منها فى ثبوت الحكم لصدق الدخول عليها ايضاً ، سپس آقاى خويى اين مطلب را رد مىكنند و مىگويند :
اين مطلب تمام نيست ، زيرا در قرآن و روايت تعبير به ادخال نشده تا ما بگوييم كه ادخال به كمتر از اين مقدار هم صدق مىكند ، بلكه تعبير قرآن « 2 » و روايات « دخل
هامش
( 1 ) - مستمسك العروة ، 14 / 190 .
( 2 ) - اشاره به آيه« رَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ» نساء ، 23 .