خطائى بودن افضاء در بزرگسالان ممكن نيست .
پاسخ اشكال :
پاسخ اول : همانطورى كه گفتيم ، مسأله لزوم پرداخت ديه در افضاء مخصوص افضائى كه بر اثر وقاع حاصل مىشود ندارد و چه بسا بر اثر تصادف و فرورفتن ميلهاى ، افضاء صورت گرفته و اين افضاء خطائى محض است . ( اين پاسخ در كلام مرحوم آقاى حكيم نيست ) .
پاسخ دوم : مرحوم آقاى حكيم تبعاً لصاحب الجواهر مىفرمايند : افضاء خطائى محض نيز قابل تصوير است و آن اين است كه مردى كه قبلًا با همسر خود مباشرت كرده و مشكل افضاء هم پيش نيامده ، چنانچه صغيرهاى را با همسر خود اشتباه بگيرد و با او وقاع كرده و افضاء كند ، اين افضاء خطايى محض است .
اشكال دوم : ( روايت عمد الصبي خطأ معارض دارد )
اگر فقط دو دسته نصوص داشتيم ، 1 - نصوصى كه در افضاء ديه را ثابت كرده 2 - نصوص « عمد الصبى خطأ تحمله العاقله » مىگفتيم دسته دوم حاكم بر دسته اول است .
و مىگوييم ، ديهاى كه در افضاء ثابت است ، اگر مفضى صغير باشد بر عاقله است .
لكن اين روايت با روايت ديگرى كه مىگويد « عمد الصبى و خطؤه واحد » متعارض است .
زيرا ، مفاد روايت اخير اين است كه فعل عمدى صبى با فعل عمدى بزرگسال فرق دارد ، افعالى كه در مورد بزرگسالان اگر عمداً صادر شود حكمى دارد و اگر خطاء صادر شود حكم ديگرى ، چنين افعالى ، اگر از صبى صادر شود حكم فعل خطايى بزرگسالان را دارد ، خواه عمداً از صبى صادر شود يا خطاً پس اين روايت مخصوص افعالى است كه در مورد بزرگسالان عمدى و خطايى آن دو حكم مختلف داشته باشد مانند قتل عمدى كه قصاص دارد و قتل خطايى كه ديه دارد . ولى افعالى كه عمد و خطاى آن در مورد بزرگسالان هم حكم واحد دارد و ادله ، حكم واحدى را
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 1617
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص١٦١٧