شبهه در استدلال به حديث عمد الصبي خطأ تحمله العاقلة
ولى شايد نتوانيم به اين روايت استدلال كنيم و منشأ اشكال مرحوم سيد نيز شايد همين شبهه باشد .
اولًا : خارجاً مىدانيم كه چنين نيست كه مطلق احكام خطايى بر عهده عاقله باشد اين قرينه است كه نتوانيم به اطلاق آن تمسك كنيم .
توضيح آن كه : معناى ظاهر « كل خطاء تحمله العاقله » اين است كه آثار تمام اعمال خطايى بر عهده عاقله است . مثلًا اگر خطاً مال ديگرى را تلف كرد ، عاقله ضامن است ، اگر خطاً سر خود را پوشانيد عاقله او بايد لبيك بگويد ، روشن است كه چنين معناى عامى از « كل خطاء تحمله العاقلة » اراده نشده است و اين روايت در مورد مواردى خاص است ، حالا آيا مربوط به مطلق موارد ديات است يا خصوصى جناياتى است كه اگر عمدى باشد قصاص دارد و اگر سهوى باشد ديه دارد يا . . .
روشن نيست خلاصه ، معلوم است كه اين روايت در موارد خاص وارد شده است و قرينه حاليه با مقاليه همراه آن بوده است اما در چه مواردى ؟ روشن نيست و لذا نمىتوانيم به اطلاق آن تمسك كنيم .
ثانياً : از بعضى روايات باب ديات استفاده مىشود كه تحمله العاقله مربوط به جناياتى است كه عمدى آن قصاص دارد و سهوى آن ديه ، و افضاء را شامل نمىشود ، زيرا افضاء عمدى كه قصاص ندارد .
خلاصه ، اگر دليل عامى داشته باشيم كه هر عمل خطايى كه از كبير سر بزند بر عهده عاقله است در مورد افضاء صغيره مىتوانيم به « عمد الصبي و خطؤه واحد » تمسك كنيم و تفصيل اين بحث را بايد در مبحث ديات مطرح گردد :
اما در مورد مجنون ، صحيحه محمد بن مسلم كه مرحوم آقاى حكيم ذكر كردهاند براى اثبات تحمله العاقله كافى است و حكم مجنون بالاولوية از آن استفاده مىشود تعدى حكم به صبى بستگى به اطمينان به الغاء خصوصيت دارد و نمىتوانيم