باب جنايات خطايى ، ديه بر عاقله است چون از ادله استفاده مىشود كه در جنايات عمدى كبير اگر قصاص ممكن باشد جانى قصاص مىشود و اگر قصاص ممكن نباشد جانى ديه مىپردازد و اگر جنايت خطايى باشد ديه بر عاقله است .
خلاصه با دليل ثانوى در مورد افضاء كبير بين عمد و خطا تفصيل در حكم مىدهيم و روايت عمد الصبي و خطؤه واحد مىگويد افضاء عمد صبى حكم افضاء خطايى كبير را دارد . پس ديه افضاء بر عاقله است .
بنابراين ، منشأ اشكال مرحوم سيد ، مناقشه در دلالت روايت عمد الصبي و خطؤه واحد نيست . منتهى تمام بحث اين است كه آيا دليلى داريم كه به طور عام دلالت كند كه ديه هر عمل خطايى بر عهده عاقله است ، تا در باب افضاء هم به آن تمسك كنيم يا خير ؟ كه در باب ديات بايد بحث شود ، در اينجا به طور اشاره متذكر مىشويم .
دليل ثبوت ديه بر عاقله به طور عام
ممكن است به روايت « عمد الصبي خطأ تحمله العاقلة » تمسك كنيم ، زيرا معناى اين تركيب اين است كه كل خطاء تحمله العاقلة ، براى روشن شدن مطلب به مثالهاى زير توجه كنيم .
اگر بگوييم « الطواف بالبيت صلاة يعتبر فيه الطهارة » يعنى طواف مانند نماز است و چون هر نمازى مشروط به طهارت است پس در طواف هم طهارت معتبر است .
اگر در مورد شخص مؤمن بگوييم : « المؤمن العالم يجب الكرامه » يعنى مؤمن نازل منزله عالم است و همانطورى كه العالم يجب الكرامه ، المؤمن هم يجب اكرامه وقتى بگوييم : « السلمان منا اهل البيت معصوم » يعنى سلمان از ماست و همه ما معصوم هستيم . پس سلمان هم معصوم است . خلاصه معناى عمد الصبي خطاء تحمله العاقلة اين است كه تنزيلًا عمد صبى از مصاديق خطا است و حكم خطا را دارد ، بنابراين تحمله العاقله از اينجا معلوم مىشود كه كل خطأ تحمله العاقلة .