اولًا : افضاء و در نتيجه لزوم ديه ، اختصاصى به افضايى كه بر اثر وقاع حاصل شده باشد ندارد ، بلكه اگر با ادخال وسيلهاى چون ميله و چوب هم موجب افضاء شود مسأله پرداخت ديه مطرح است .
ثانياً : چه مانعى دارد كه از رشد بدنى بالايى برخوردار باشد و با دختربچه ضعيفى وقاع كرده و او را افضاء نمايد . در هر حال ، شبههاى در تحقق مسأله در كار نيست .
ديه افضاء صغير بر خود اوست يا بر عاقله ؟
مرحوم سيد رحمه الله هر چند ديه را بر عاقله مىدانند ، لكن مسأله را خالى از اشكال نمىدانند .
كلام مرحوم آقاى حكيم رحمه الله
ايشان در توجيه اشكال مرحوم سيد مىفرمايند : از يك طرف نصوصى كه بر مفضى اثبات ديه كرده ، مطلق است و شامل صغير هم مىشود و مقتضاى اين نصوص اين است كه ديه افضاء بر خود صغير باشد . از طرف ديگر ، نصوصى كه مىگويد :
« عمد الصبي خطأ تحمله العاقلة » نيز مطلق است و افضاء را نيز شامل مىشود و مقتضاى اين نصوص اين است كه ديه افضاء بر عاقله باشد و اگر ما بوديم و اين دو دسته نصوص به روايات دسته دوم عمل مىكرديم ، چون بر روايات دسته اول حكومت دارد . اما عمل به روايات دسته دوم با دو اشكال مواجه است .
اشكال اول : مفاد نصوص طائفه دوم اين است كه افعال صبى با كبير فرق دارد ، افعال عمدى صبى حكم افعال خطايى بزرگسالان را دارد ، همانطورى كه ديه افعال خطايى بزرگسالان بر عهده عاقله است ، ديه افعال عمدى صبى بر عاقله است .
بنابراين ، اين نصوص مخصوص افعالى است كه دو قسم دارند . 1 - عمدى 2 - خطائى ، مانند قتل ، ولى افضاء يا عمدى است يا شبه عمد و افضاء خطائى محض قابل تصوير نيست . پس اطلاق اين روايت شامل افضاء نمىشود چون معقول نيست كه بگويند افضاء عمدى صبى حكم افضاء خطائى بزرگسال را دارد ، چون