5 ) معناى عبارت عروه به نظر استاد مد ظله :
به نظر ما در اين عبارت دو احتمال وجود دارد .
احتمال اول : اين كه اذا افضاها به مستثنى بخورد . يعنى زوجهء كبيره اگر با دخول افضا شده باشد ، ديه ندارد و استثنا شده است در حالى كه اگر با انگشت يا وسيلهء ديگرى همچون چاقو افضا شده باشد ديه دارد چون زوجهء كبيره در هر حال ، مجاز در وقاع است و حال اگر در هنگام وقاع اتفاقى افتاد و افضا شد از روايت حمران و بريد استفاده مىشود كه ديه ندارد و فتاواى فقها همچنين است كه افضا با دخول مستثنى است ولى اگر زوجهء كبيره به غير وقاع افضا شود ، همچون اقسام ديگر مثل اجنبيه و مملوكه ديه دارد و استثنايى نشده است . بدين ترتيب عبارت « اذا افضاها بالدخول » قيد مستثنى است يعنى عدى الزوجهء الكبيرة المفضاة بالدخول و لذا عبارت صحيح چنين مىشود :
« نعم تثبت الديه فى الجميع - عدى الزوجة الكبيرة اذا افضاها بالدخول بها - حتى فى الزنا » يعنى عبارت « عدى الزوجة الكبيرة اذا افضاها بالدخول بها » جمله معترضه است و اصل عبارت ( بدون اين جمله معترضه ) چنين است : نعم تثبت الديه فى الجميع حتى فى الزنا يعنى ديه در تمام اين اقسام حتى در صورت زنا هست و فقط زوجه كبيره ، آن هم در حالت خاصى كه افضا به دخول باشد مستثنى است .
احتمال دوم : اين است كه اذا افضاها به اصل مطلب مربوط باشد يعنى مىخواهد الحاق زنى را كه در بعضى از شرايط همانند زوجه صغيره است ولى زوجه صغيره نيست ( يعنى افضاء به دخول شده ولى زوجهء صغيره نيست ) ، نفى كند و مىگويد كه حرمت ابدى و وجوب نفقه با افضاء به دخول از اختصاصات زوجه صغيره است و در اقسام ديگرى كه ذكر شد افضا بالدخول آن احكام را در پى نمىآورد . يعنى اين زنها در صورت افضاء با دخول در حكم حرمت ابد و وجوب نفقه ملحق به زوجهء صغيره نمىشوند . قهراً جملهء « نعم تثبت الديه فى الجميع حتى فى الزنا » جملهء معترضه