جمله « على ما روى فى بعض الاخبار » در مقنعه ذكر شده و گفتيم كه علّامه عبارت مقنعه را به همراه « على ما جاء به بعض الحديث » نقل كرده است .
از مجموع اين عبارات ممكن است انسان مطمئن شود كه روايتى ديگر در دست علماى گذشته بوده كه به دست ما نرسيده است « 1 » .
ان قلت : اين روايت چرا در كتب حديثى شيخ طوسى ذكر نشده است ؟
قلت : شيخ طوسى كارِ بسيار و مسئوليتِ بيشمار و مجالِ اندك داشته و طبيعتاً فرصت استقصاى كامل احاديث را نداشته و احتمال از قلم افتادن رواياتى چند از دست وى منتفى نيست .
4 ) نقد ثبوت روايت مستقل « 2 »
عبارات علما كه از آن ثبوت روايت مستقل صراحتاً استفاده مىشود ، سه كتاب است ، سرائر ابن ادريس ، جامع يحيى بن سعيد و كشف الرموز فاضل آبى ، كلام ابن ادريس كاملًا شبيه عبارت مقنعه مفيد و نهايه شيخ است ، در عبارت مقنعه مطلب صريحاً به روايت نسبت داده نشده ولى ممكن است از اين كه مفيد با الفاظ روايات فتوا مىدهد كسى از عبارت وى رواياتى را نتيجه بگيرد و شايد به همين جهت شيخ طوسى در نهايه عين الفاظ مفيد را آورده ولى كلمه « على ما روى فى الاخبار » را بدان افزوده است ، البته عبارت شيخ طوسى صريح و يا ظاهر قوى در روايت مستقل در مسأله نيست و ممكن است همانند عبارت مقنعه مفيد ناظر به روايت ثبوت ديه در افزاع باشد ( نه يك روايت مستقلّ ) .
بهر حال ابن ادريس به كلمات شيخ طوسى بسيار ناظر بوده و با عبارات نهاية به گونه روايت برخورد مىكند ، بلكه گاه آن را تنها نقل روايت ميداند و فتواى شيخ
هامش
( 1 ) بسيارى از كتابها تا زمان شهيد اول وجود داشته ولى پس از آن كسى از آنها مستقيماً مطلبى نقل نمىكند . استاد - مدّ ظلّه - در توضيح اين امر اين احتمال را قوى دانستند كه منشأ نابودى اين گونه كتابها حمله تيمور « م 792 ) بوده كه پس از زمان شهيد اول ( م 786 ) درگذشته است ، در حمله تيمور ايران و شام كه دو مركز عمده كتابهاى دينى بوده ، مورد تاختوتاز تيمور بوده و چه بسيار آثار فرهنگى كه در اين حمله نابود شده است .
( 2 ) استاد - مدّ ظلّه - در جلسات آينده اين قسمت را فرمودند .