1 ) روايت شيخ صدوق از كتاب درست
درست بن ابى منصور عن عمرو الواسطى ابى خالد و كان زيديا عن ابى جعفر عليه السلام قال لا يجب الغسل الا التقاء الختانين و هو تغييب الحشفة « 1 » .
2 ) توضيح سند روايت درست
شيخ صدوق به طريق صحيح از كتاب ( درست ) نقل مىكند و اين كتاب از كتب معروفى است كه جماعتى از محدثين بزرگ چون ابن ابى عمير آن را روايت كردهاند . پس اصل كتاب محل ترديد نيست . امّا نسخهاى كه از اين كتاب بدست حاجى نورى رسيده است ، نمىدانيم نسخهء ايشان به نسخهء اصل منتهى مىشود يا نه ؟ ولى در اين گونه موارد همانطورى كه در مورد اكثر كتب تاريخى يا ادبى ، اشكالى در انتساب نسخه به مؤلف نمىكنيم ، مىتوانيم با انسداد صغير يا كبير و بناى عقلا ( و لو مستند به انسداد صغير باشد ) با نسخ موجود اگر شاهدى بر خلاف نباشد معامله نسخه معتبر كنيم . در مورد كتاب ( درست ) اصل كتاب و اعتبار آن مسلم است و اكنون هم نسخهاى به همان نام و منسوب به همان مؤلف داريم و شاهدى هم بر جعل و دست بردن در كتاب و انتساب آن به شخص ديگر نداريم پس آن را همان كتاب و مربوط به همان مؤلف مىدانيم . درست و أبو خالد گرچه امامى نمىباشند ولى جزء ثقات هستند و لذا روايت معتبر است .
3 ) بررسى دلالت روايت درست
حصر در اين روايت حصر اضافى است نه حقيقى ؛ چون مسلم و مقطوع بين تمام مسلمين اين است كه انزال بدون جماع موجب غسل است درحالىكه ظهور بدوى روايت نفى غسل در صورت انزال بدون جماع است . پس حصر اضافى است يعنى در جماع التقاء ختانين شرط است و بدون آن ، جماع موجب غسل نمىگردد
هامش
( 1 ) مستدرك الوسائل ، ج 1 ، ص 453 ، باب 3 ابواب الجنابة ، حديث هفتم .