و اينكه روايت ناظر به انزال بوده باشد تمام نيست ؛ زيرا منشأ انزال يا استمناء است كه مطلقاً حرام است و در زمانى دون زمانى حرام نيست و يا منشأ آن احتلام است كه آن هم مطلقاً حلال است و مناسب با جواب مزبور نمىباشد و يا آنكه منشأ انزال ملاعبه با حليله « 1 » است كه ارادهء خصوص اين مورد از روايت بعيد است . بنابراين جنابت مذكور در روايت مستند به جماع بوده و جماع هم تدريجى واقع مىشود و طفره محال است پس بايد بگوييم كه صوم باطل نمىشود اگر در وقت حرام بود يا مفطر محقق نمىشود اگر در وقت حلال مگر به حصول جنابت و آن هم بعد از دخول مقدار ختنهگاه مىباشد زيرا شىء را به اسبق علل نسبت مىدهند و اگر به نفس جماع مفطر محقق مىشد انتساب تحقق مفطر به جنابت صحيح نبود و بايد به همان علتى كه سبق زمانى داشت - يعنى جماع - نسبت مىدادند در نتيجه مفطريت جماع به ملاك جنابت بوده و ملاك مستقلى ندارد .
5 ) نقد كلام مرحوم آقاى خويى
ره
فرمايشات ايشان از چند جهت مورد تأمل است :
جهت اول : ايشان به نحو منفصلهء حقيقيه فرمودند كه جنابت يا مستند به انزال است و يا مستند به جماع و شق ثالثى ندارد ، در حالى كه يك شق ديگر قضيه آن است كه جنابت مذكور در روايت به اعم از انزال و جماع مستند باشد و آنچه كه موضوع حكم قرار گرفته نفس جنابت است و منشأ جنابت مورد حكم نيست و چون نسبت بين جنابت و جماع عموم و خصوص من وجه است لذا هيچ اشكالى ندارد كه حكم روى جنابت برود و لازم نمىآيد كه دائماً يك علت سابقى كه مفطريت به او نسبت داده شود قبل از جنابت وجود داشته باشد .
جهت دوم : ايشان فرمودند مراد از جنابت در روايت خصوص جنابت ناشى از
هامش
( 1 ) البته مرحوم آقاى خويى زوجه تعبير كردهاند كه ما براى توسعه و شمول همه افراد آن را تغيير داديم تا شامل مملوكه و امهء محلله نيز شود .