ادريس ، علامه ، محقق ، صاحب جواهر و امثال اينها كه همه از معاريف علماء بودهاند به دو دليل مذكور استناد و استدلال كردهاند ، و بسيار مناسب بود كه ادلهء آنها نقل و مورد نقد و بررسى قرار مىگرفت .
ب ) نقل فرمايش مرحوم آقاى حكيم ره در استدلال بر وجوب غسل :
1 ) دليل اجماع
ايشان مىفرمايند : يكى از ادله بر حصول جنابت با ادخال حشفه در دُبر « اجماع بين المسلمين » است كه از سيد مرتضى و حلّى نقل شده است . و مىفرمايند : اگر چه بعضى در اجماع مناقشه كردهاند ، لكن اين مخالفتها مانع از حصول اطمينان ما به مطابقت اين حكم با واقع نيست بخصوص كه مخالفى به طور قطعى ثابت نشده است « 1 » .
2 ) نقد استاد - مدّ ظلّه -
بيشتر موارد ذيل را خود مرحوم حكيم متذكر شدهاند :
* ظاهر صدوق در كتاب فتوائيش « فقيه » كه روايات نافى غسل را نقل كرده و احاديث مثبت وجوب غسل را در حالى كه اين روايات در دسترس بوده ، نياورده است .
* شيخ طوسى در استبصار ، ضمن بحث در اين مورد ، حكم به عدم وجوب نموده و روايت مثبت را در استبصار جواب داده است . در استبصار بعد از نقل مرسلهء حفص بن سوقه مىنويسد :
« فلا ينافى الاخبار الادلّة ، لانّ هذا الخبر مرسل مقطوع مع أنه خبر واحد ، و ما هذا حكمه لا يعارَض به الاخبار المسندة ، على أنّه يمكن أن يكون ورد مورد التقية ، لانه موافق لمذاهب بعض العامة ، و لأنّ الذمّة بريئة من وجوب الغسل ، فلا يعلق عليها وجوب الغسل الا بدليل
هامش
( 1 ) مستمسك ، ج 3 ، ص 18 .