بناى عقلا بر اين مطلب است كه غفلت در ذكر نكردن مطلب بيشتر از غفلت در زياد كردن مطالب مىباشد و اين بناى عقلا در موردى كه مثلًا روايتى را چند نفر با نقص و يك نفر با زيادى نقل كنند ، جارى نيست چرا كه لازمهء جريان آن نسبت دادن غفلت به تعداد زيادى براى تصحيح اشتباه توسط فرد ديگرى مىباشد « 1 » و در مثال مورد بحث در بيشتر نقلها بدون قيد « على مؤمن » و فقط در يك نقل با قيد « على مؤمن » ذكر شده است .
بعلاوه منشأ زياد كردن قيد « على مؤمن » تنها غفلت نيست تا بگوييم احتمال غفلت در طرف زياده كمتر است از احتمال غفلت در نقل ناقص ، بلكه احتمال ديگر در اين است كه علت زيادهء قيد « على مؤمن » مناسبت حكم و موضوع باشد چرا كه عنايت الهى بر مؤمنين شامل مىگردد و مؤمنين مستحق نفى ضرر مىباشند و شايد اين مناسب حكم و موضوع باعث زيادى قيد توسط روات گرديده است .
پاسخ اشكال : مرحوم آقاى خمينى ( ره ) در پاسخ اشكال مىفرمايند :
اولًا : اگر شك در زياده يا نقيصه فقط به جهت شك در اين مسأله باشد كه آيا از ناحيه راوى غفلتاً مطلبى زياد شده يا كم شده است كه مستشكل ذكر كرده ؟ صحيح است ولى در مورد بحث زياد شدن عبارت ، جهت ، غفلت يا زيادى عمدى است ، ولى كم شدن عبارت ، به دواعى مختلف صورت مىگيرد چرا كه كم شدن گاه مستند به غفلت و گاه مستند به زيادى عمدى و گاه مستند به اختصار و گاه مستند به اين است كه متكلم در مقام بيان تمام قضيه نيست و گاه مستند به اين است كه راوى قيد را توضيحى مىداند و وجود و عدم آن را مساوى مىپندارد و گاه مستند به دواعى ديگرى مىباشد و شكى نيست در مواردى مانند مثال در دوران امر بين اصالت عدم زياده و اصالت عدم نقيصه ، اصالت عدم زياده مقدم است چرا كه نقيصه به دواعى مختلف معقول و ممكن است .
هامش
( 1 ) مثلًا اگر چند نفر يك صفحه را استنساخ كنند و پس از استنساخ ببينيم كلمهاى در صفحه وجود دارد كه فقط يك نفر آن را ذكر كرده و بقيه آن را ذكر نكردهاند . در چنين مواردى احتمال اينكه اشتباه از يك نفر باشد و ديگران را به غفلت نسبت ندهيم ، كمتر نيست و نتيجتاً تقديم اصالة عدم زيادة بر اصالة عدم نقيصه در مواردى مانند مثال صحيح نيست .