پس شيخ مفيد تنها ملاك جواز نظر به وجه را قصد ازدواج مىداند ، ذيل عبارت او هم ، مسأله را روشنتر مىكند :
« و لا بأس بالنظر الى وجه نساء اهل الكتاب و شعورهن لأنهن بمنزلة الاماء و لا يجوز النظر الى ذلك منه لريبة »
در اين عبارت هم موضوع جواز نظر به وجه را « نساء اهل كتاب » قرار داده و به علاوه تعليل خاصى براى جواز نظر به وجه آنها ذكر كرده است : « لانهن بمنزلة الاماء » ، استفاده مىشود كه وجه در مطلق نساء ، مورد استثناء نمىباشد .
ان قلت : ممكن است كه اختصاص دادن موضوع به نساء اهل كتاب ، به جهت آن باشد كه آنها علاوه بر « وجه » نسبت به « شعور » هم جواز نظر دارند ، لذا هر چند جواز نظر به وجه ، بين آنها و ديگران مشترك است ، ولى جواز نظر به مجموع « شعر و وجه » از اختصاصات نساء اهل كتاب است ، لذا جواز نظر به خصوص « وجه » براى ديگران هم مىتواند ثابت باشد .
قلت : شيخ انصارى ره ، در بحث از حديث رفع كه پيامبر اكرم فرموده است : رفع عن أمّتي تسعه » مىگويد : ظاهر روايت اين است كه رفع « هر يك » از اين موارد نهگانه از منّتهاى الهى بر امّت اين پيامبر است ، نه اينكه رفع برخى از اين موارد از مشتركات اين امّت و امتهاى ديگر باشد و برخى ديگر از آنها از اختصاصات اين امت باشد ، تا مجموع من حيث المجموع ، به عنوان واحد در نظر گرفته شده باشد ، و از اين امّت نفى شده باشد ، شيخ از اين احتمال به عنوان « شطط من الكلام » ياد مىكند . « 1 » در مورد عبارت شيخ مفيد هم كه مربوط به بيان احكام مختصّ به نساء اهل كتاب است ، نمىتوان گفت كه جواز نظر به وجه از مشتركات است ، و جواز نظر به شعور از اختصاصات آنهاست ، ولى مجموع من حيث المجموع ، به عنوان واحد فرض شده است و از
هامش
( 1 ) فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 321 ، « و القول بأن الاختصاص باعتبار رفع المجموع و أن يلم يكن رفع كل واحد من الخواص ، شطط من الكلام »