تحصيل حاصل است و تحصيل حاصل محال ، لذا نهى از ابداء زينت شامل چنين مواردى نمىشود و تنها مانعى كه از صدق ابداء در چنين مواردى هست استحاله تحقق ابداء است و الا اگر به فرض تحصيل حاصل محال نبود ، نقصى از ناحيه صدق مفهوم ابداء در كار نبود و اين استحاله در مواردى مانند « لا إله الا الله » نيز موجود است .
مگر بگوييم چنين استثناءهايى را اصطلاحاً منقطع مىگويند هر چند بالدّقة العقلية از افراد مستثنى منه باشد . البته بايد توجه داشت كه اصل اشكال ما ، مناقشه در اصطلاح است و به اصل مختار ايشان صدمهاى وارد نمىكند .
ب ) : : متعلق غض بصر چيست ؟
بحث ديگرى كه در تفسير آيهء شريفه بايد مورد توجه قرار گيرد ، اين است كه « متعلق غض بصر » چيست ؟ احتمالات و اقوالى وجود دارد : « 1 » اقوال اول و دوم و سوم
هامش
( 1 ) اقوال و احتمالاتى كه در جلسات گذشته بيان گرديد .
نظريهء اول / نظر محقق اردبيلى در زبدة البيان : متعلق غض عام است . حذف متعلق دليل عموم است و به هر مقدار تخصّصى كه از دليل خارج استفاده كرديم ، اكتفاء مىكنيم .
نظريه دوم / نظر شيخ طوسى در تبيان و زمخشرى در كشاف / متعلق غض « ما لا يحل النظر اليه » است .
شيخ طوسى ره / يغضوا من أبصارهم عن عورات النساء و ما يحرم النظر اليه ( تبيان 7 / 427 )
زمخشرى / و المراد غض البصر عما يحرم و الاقتصار به على ما يحلّ ( كشاف 3 / 229 )
آيه مىفرمايد به امورى كه « لا يحل النظر اليه » ، نگاه نكنيد ، همان طورى كه در وصيت حضرت امير ( ع ) در مورد آيه شريفه آمده است « محرّم على البصر أن ينظر الى ما حرم الله عليه » . بنابراين احتمال مفاد آيه مجمل مىشود و بايد از خارج آيه استفاده كنيم كه چه چيزى « لا يحل النظر اليه » است .
نظريه سوم / نظر فاضل مقداد در كنز العرفان : اجنبيّات ، « و المراد هنا ترك النظر الى الاجنبيّات » ( كنز العرفان 2 / 220 )
نظريهء چهارم / متعلق غض عورت مماثل است .
در دوران نزول آيه مرسوم بوده است كه بدون لنگ و پوشش حمام مىرفتهاند ، آيه در صدد نهى از لخت حمام رفتن است و شاهدش دو روايت ذيل است :
( ابو عمرو زبيرى /« قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ . . . »فنهاهم أن ينظروا الى عوراتهم و أن ينظر المرء الى فرج اخيه و« قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ »من أن تنظر احداهن الى فرج اختها . تفسير نعمانى / معناه لا ينظر احدكم الى فرج اخيه المؤمن )