كه وجه و كفين استثنا نيست .
2 ) كلام مرحوم آقاى داماد
آقاى داماد احتمال دوم از احتمالات سهگانه ياد شده را مطرح نكردهاند و تنها تصور سوم را به عنوان تصور باطل و تصور اول را به عنوان تصور صحيح مطرح نمودهاند .
بطلان تصور سوم به اين جهت است كه چه عادات و رسوم دوره پيامبر اكرم ( ص ) را در نظر بگيريم و چه عادات و رسوم دورههاى بعدى را در نظر بگيريم ، در هر صورت معنايش آنست كه اسلام آن عادات غلط را تأييد كرده باشد . درحالىكه يقيناً آيه شريفه در صدد بيان چنين مطلبى نيست كه اگر روزى مردم ، بدون لباس و عريان رفت و آمد كنند ، خداوند امضاء كرده باشد . « 1 »
اسلام ظهور كرد تا با اين عادات و رسوم مبارزه كند .
3 ) توضيح كلام مرحوم آقاى شعرانى و بيان تتمهء فرمايش مرحوم آقاى داماد
اختيارى بودن و منظور بودن حصول چيزى با استثناء متصل بودن آن ملازمه ندارد ، مثلًا اگر كسى در خانه بماند ، موردى پيش نمىآيد تا بر اثر باد لباسش كنار رود و صورتش ظاهر شود ، اگر سلب اختيارى هم باشد ، پس از آمدن به كوچه و خيابان و وزيدن باد است ولى اين سلب اختيار ، مسبوق به اختيار است كه از خانه بيرون آمده است و از امور اختيارى مع الواسطهء شخص است در عين حال معتقدند
هامش
( 1 ) مرحوم آقاى مطهرى در رسالهء حجاب مىفرمايند : بعضى از غربيها ، افكار جاهليت را ترغيب مىكنند . راسل مىگويد : وظيفه پدر و مادر است كه عورت خود را به بچههايشان نشان دهند و اين امر ، يكى از فرائض است . كتمان كردن يكى از خلقهاى بىمنطق است . اقلًا از باب قاعدهء ميسور هفتهاى يكى ، دو مرتبه بايد نشان دهند . اينكه در آيه الجاهلية الاولى تعبير شده و در روايات جاهليت ديگرى خواهد آمد ، مقصود همين است كه امروز در بين غربيها رواج دارد ، و همان وحشيگرى و وضع حيوانات است ، با اينكه خلاف آن را مخالف تمدن و وحشيگرى مىپندارند ، ولى در حقيقت ، وضع خود آنها وحشيگرى و جاهليت است .