كه هم شيطان پرتاب مىكند و هزاران خطرات همراه دارد ، بسيارى از علماء در مسائلى كه ريبه يا شهوت باشد اجماع تمام علماء شيعه و سنى ، قديم و حديث را ادعاء كردهاند ، از مجموع اين امور به روشنى برمى آيد كه اين حكم ثابت است ، پس بحث از آيه غضّ از اين جهت تنها بحثى است علمى و در مسأله تأثيرى ندارد .
2 - معناى « غضّ »
در آيهء شريفه ، كلمهء يغضّوا و يغضضن به كار رفته و بايد ديد معناى غضّ چيست ؟ مفسّرين و اهل لغت معمولًا غضّ را به معناى چشم بر هم نهادن معنا نكردهاند ، در ميان قدماء مفسّرين ، كسى را كه فعلًا برخورد كردهايم كه غض را اين گونه معنا كرده ابو الفتوح رازى است « 1 » ، ولى ديگر مفسّران چنين معنايى را براى غضّ نكردهاند ، با مراجعه به كتب لغت بسيار قديمى كه برخى از آنها در زمان معصوم - عليه السلام - نگاشته شده همچون كتاب العين منسوب به خليل ، و نيز كتب لغت متأخر روشن مىشود كه غضّ باغمض تفاوت دارد . غمض العين به معناى چشم را بر هم نهادن است ، ولى غضّ ، به معناى نقص و كوتاه كردن و شكستن است و اگر به چشم تعلق گيرد به معناى اين است كه انسان چشمش را زير بيندازد و آن را بشكند و اگر به صوت تعلق گيرد همچون «
اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ
» به اين معنا است كه صدايت را بشكن و آن را بلند نكن ، از اشتقاقات كلمهء غضّ نيز همين معناى نقصان استفاده مىگردد .
3 - اشاره به عبائر اهل لغت
ما در اينجا به برخى از عبائر لغويين اشاره مىكنيم ، و برخى توضيحات درباره آنها را در حاشيه مىآوريم :
كتاب العين : الغضّ و الغضاضة : الفتور فى الطرف ، غضَّ غضّاً ، و اغضى اغضاءً
هامش
( 1 ) آقاى آقا موسى صدر از مرحوم آقا شيخ مرتضى آل ياسين نقل مىكرد كه غضيض الطرف معنايش اين است كه چشمش نيملاست و درست باز نيست ، بعداً در لغت هم اين معنى را ديديم .