قبل از تزويج كسى بخواهد نگاه كند ، مىشود ، چه ارادهاش منجّز باشد و چه معلّق .
البته نمىتوان از اين روايات اطلاقگيرى كرد و نسبت به كسى كه براى انتخاب زن مورد نظر ، بخواهد به ده يا بيست نفر نگاه كند ، حكم به جواز صادر نمود . از محيطى كه اين روايات در آن محيط صادر شده ، و معمولًا محيط عامه بوده كه چنين مسائلى مبتلا به آنان نيز بوده ، برمىآيد كه مربوط به « مريد للتزويج » بوده ، اعم از ارادهء تنجيزى و تعليقى ، ولى كسى كه بخواهد براى انتخاب يك نفر به افراد متعددى نگاه كند ، چنين فرضى محتاج به سؤال خاص و جديد است چون چنين فرضى غير متعارف بوده و به ذهن اشخاص نمىآيد . از سؤالات متعارف كه در روايات هست ، نمىتوان حكم چنين فرضى را استفاده كرد . لذا به نظر ما در چنين فرضى ، نظر كردن جايز نيست .
ولى در مواردى كه قصد ازدواج با فلان شخص را دارد ، اعم از اينكه ارادهاش معلق بر نگاه كردن باشد ، چنانچه در اكثر موارد چنين است يا ارادهاش به فعليت رسيده باشد كه در موارد نادرى اتفاق مىافتد ، جايز است .
اما اينكه در فرض فعلى بودن اراده ، نگاه كردن چه وجهى دارد ؟ يا براى اين است كه نسبت به ميزان مهر بررسى كنند و به نسبت خصوصيات ظاهرى او مهريه را كم و زياد نمايند ، يا اساساً ممكن است شارع براى از بين رفتن ترديد و دودلى در افراد ، در اين مورد نگاه كردن را تجويز كرده باشد ، و دليلى بر اينكه اطلاقات شامل فروض ديگر هم بشود ، نداريم .
بنابراين جواز نظر براى شخص مريد ، اعم از ارادهء فعلى يا تعليقى ثابت است .
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 186
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص١٨٦