در تحقيق اين جواب بايد دانست كه علت حقيقى عدم مفهوم در موارد قيود غالبى ، نفس غالبى بودن نيست ، بلكه مورد احتياج بودن افراد غالبى است ، و گرنه در موردى اتفاقاً افراد نادر مورد نياز باشند ، نمىتوان قيد غالبى را ذكر نمود .
در توضيح اين امر به ذكر يك مثال مىپردازيم : اگر براى كسى مهمان آمده باشد و ما به او بگوييم : « اكرم هذا الضيف » ، در اينجا ممكن است ملاك ثبوتى اكرام در تمام ميهمانها ثابت باشد ، و علت ذكر « هذا الضيف » در اين جمله ، مورد نياز فعلى بودن آن باشد ، و از همين باب است رواياتى كه در پاسخ به سؤال سائلين آمده كه ذكر قيود در پاسخ امام بر طبق سؤال و دلالت بر مفهوم ندارد چنانچه پيشتر در همين بحث جواز نظر گفتيم كه رواياتى كه در پاسخ سائلين ، جواز نظر را در مورد خاصى مثلًا مو يا وجه اثبات نمود به هيچ وجه مفهوم ( هر چند به نحو سالبهء جزئيه ) ندارد .
در مورد قيد غالبى نيز چون حكم افراد مورد نياز با اين جمله بيان مىگردد ، ديگر نمىتوان نفى سنخ الحكم را از عنوان عام استفاده كرد .
ان قلت : شما از جمله « اكرم زيداً » استفادهء مفهوم سالبهء كليه نكرديد و احتمال لزوم اكرام عمرو ، خالد ، . . . را نفى نمىكنيد ، ولى مفهوم سالبهء جزئيه را استفاده مىكنيد ، حال سؤال اين است كه آيا مورد نياز فعلى مخاطب ، دانستن خصوص حكم اكرام زيد است ، يا اكرام ديگران هم مورد نياز است . در صورت نخست ، مفهوم به نحو سالبهء جزئيه هم استفاده نمىشود و در صورت دوم ، مفهوم به نحو سالبهء كليه استفاده مىشود ، پس در هر حال نمىتوان مفهوم به نحو سالبهء كليه را انكار و به نحو سالبهء جزئيه را اثبات نمود .
قلت : ما صورت نخست را اختيار مىكنيم ، ولى نكتهء استفاده مفهوم به نحو سالبهء جزئيه اين است كه هر چند نياز فعلى در مورد اكرام زيد است ، ولى به هر حال اگر هر انسانى واجب الاحترام باشد باز آينده نسبت به ذكر اكرام مطلق انسان نياز وجود دارد .
در اين صورت با گفتن « اكرم كل انسان » به جاى « اكرم زيداً » هم نياز فعلى ، هم نياز استقبالى برآورده مىشود . بدون اين كه جملهء اضافهاى به كار رود ، ولى اگر افراد خاصى
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 177
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص١٧٧