كسى كه قصد ازدواج دارد مىتواند به هر زنى نگاه كند و اگر شخصى باشد بايد كلمهء « المرأة » در صدر روايت نيز مشخص باشد . ( يعنى تصميم دارد با شخص معينى ازدواج كند . ) و الا استخدام لازم مىآيد و به عبارت ديگر از روايت استفاده مىشود كه متعلق اراده و متعلق نظر واحد است ، چون متعلق نظر شخص خاص است متعلق اراده نيز فرد خاص مىباشد .
سؤال :
مرحوم آقاى حاج شيخ فرمودهاند : مردى كه موردى را در نظر دارد و تحقيقات لازمه را انجام داده است فقط چنان چه از نظر ظاهرى نيز او را بپسندد تصميم به ازدواج مىگيرد ، در چنين مواردى نيز « يريد » صدق مىكند ، چون اراده قريب به فعليت عرفاً ارادهء فعلى محسوب مىشود ، پس در مورد اول از اين چهار صورت نيز « يريد ان يتزوج المرأة » صدق مىكند . چنان كه كسى كه بالقوة القريبة من الفعلية عالم باشد ، او را عالم مىدانند و ادلهء « هو لا يعلم » از چنين مواردى منصرف است . ( كتاب النكاح - تأليف مرحوم آشتيانى - ص 7 )
پاسخ استاد مد ظله :
اين فرمايش شما در صورتى صحيح است كه بداند بعد از ديدن او را مىپسندد ، همچنان كه در مثال « و هو لا يعلم » چنين است ، ولى اگر شك دارد كه بعد از ديدن او را مىپسندد يا نه ، ارادهء قريب به فعليت نيست .
اشكال :
درست است كه ظاهر « يريد » ارادهء فعلى است لكن تعليلى كه در روايت آمده است ظهور در ارادهء تعليقى دارد ، و ظهور تعليلى اقوى از ظهور حكم معلّل است و بر آن مقدم . روايت مىفرمايد « فانه يشتريها باغلى الثمن » اصل اولى حرمت نظر است ، ولى امام عليه السلام براى كسى كه قصد ازدواج دارد بالعنوان الثانوى اجازهء نگاه كردن داده است ، چون براى ازدواج مخارج فراوانى را متحمل مىشود ( مهريه و غيره ) ، و اگر چشم بسته اقدام كند خطر آن است كه مال زيادى از او به هدر رود ،