و كنّا ذرّية من بعدهم أفتهلكنا بما فعل المبطلون » « 1 » .
و ياد آور زمانى را كه خداوند از فرزندان آدم از صلب آنها ، ذريه آنها را بيرون آورد و آنان را بر خودشان گواه گرفت : آيا من پروردگارتان نيستم ؟ گفتند : آرى ، شهادت مىدهيم .
[ اين كار را انجام داديم ] تا اينكه روز قيامت نگوييد : ما از اين غافل بوديم ، يا بگوييد : همانا پدران ما پيش از ما مشرك بودند و ما فرزندان بعد از آنها هستيم . آيا ما را به سبب آنچه باطل گرايان انجام دادهاند هلاك مىكنى ؟
خداى تعالى در اين آيه كريمه براى وجود عالم ذر ، دو حكمت و غايت بيان مىكند .
يكى اينكه ما اين كار را كرديم تا ادعاى غفلت داشتن را در روز قيامت باطل كنيم . زيرا انسان در عالم ذرّ به تعريف الهى نفس خود را به بندگانش خدا را به عيان شناخته انسان درباره آن شك و شبههاى نداشته باشد . و بر اين امر از او پيمان گرفته است . هر گونه شبهه را بر بندگان در آنجا بسته تا هيچ كسى در مورد عملكرد خويش در آنجا ادعاى غفلت نكند . آنگاه پيامبران خويش را در دعوت به خدا و توجه دادن به پيمان عبوديت يارى كرده و به اين طريق حجت را در اين دنيا نيز بر آنها تمام نموده است . انسان در قيامت نيز تمام اعمال و كردارش را در جلو چشم خود مىبيند ، و جايى براى عذر و بهانه برايش باقى نمىماند .
دوم اينكه انسانها در دنيا به تدريج وارد اين دنيا مىشوند . در نتيجه پدران و مادران و جوامع تأثير فراوانى در شكلگيرى معرفت بشرى و پرورش علمى و معنى او دارند . گاهى انسان ادعا مىكند كه جامعهاى كه من در آن به دنيا آمده و رشد كردهام از خدا بى خبر بود و شرك و كفر به خدا مىورزيد پس من هم با اين شرايط بزرگ شدهام . خداى تعالى عالم ذر را به وجود آورد و همه فرزندان آدم عليه السلام تا قيامت بدون هيچ تقدّم و تأخر ، همه به يك باره و بدون هيچگونه فاصلهاى به معرفت الهى نايل آمده و مورد تكليف قرار گرفتند . در آنجا عدهاى به ظاهر اقرار كرده و به باطن كفر پنهان كردند و كفر و شرك و ايمان شكل گرفت .
حال اگر در قيامت عدهاى بهانه بياورند كه چون پدران ما مشرك شدهاند پس ما نيز به شرك گرايش پيدا كردهايم ، پاسخ خواهند شنيد كه اين نخستين شرك شما نيست بلكه شما در
هامش
( 1 ) . الأعراف : 172 - 173 .