شقى را سعيد بگرداند ، و نام عالم قبلى عالم ذر است » « 1 » .
ونيز مىفرمايد :
« و صريح روايات است كه ارواح مؤمنين و شيعيان ، از طينت و ماده خلق شدهاند .
چگونه مىتوان حكم به تجرد يا عين علم و عقل بودن آن نمود ؟ و نيز معلوم شد مخلوق سابق در عالم ذرّ ، منحصر به طينت و بدن نبوده بلكه انسان در عالم ذرّ مركباً از روح و بدن و عقل خلق شده به صورت ذرّى . بالجمله موجود در اين عالم همان انسان است كه به صورت ذرّى مركب از روح و عقل و طينت در عالم ذرّ و قبل از عالم رحم و نطفه ، به هزاران سال خلق شده است » « 2 » .
ايشان در ادامه مىنويسد :
« مقتضاى عدل تامّ و تمام الهى كه تعبير به قسط شده ، اين است كه اعمال انسان در آن عالم [ آخرت ] با خصوصياتى كه مدخليت در آن داشته ، جزا داده شود . و لازمه آن اين است كه روح با اجزاى اصليه اوليه طينت و اجزاى اصليه كه از اين عالم به خود گرفته برگردد ، تا آنكه لذائذ و آلام حسيه به پاداش اعمال به او عطا شود . و اگر چنين نباشد حجت بر مطيع و عاصى تمام نگردد ، زيرا كه افعال و اعمال روح به استقلال خود نبوده ، بلكه اين خصوصيات به نحو اقتضا مدخليت داشته » « 3 » .
10 . بايستههاى تحقيق درباره عالم ذر
پس از تلاشهاى فراوان عالمان دين درباره عالم ذرّ و تبيين جهات متعددى از وجود انسان در عالم ذرّ ، هنوز هم زواياى زيادى درباره عالم ذرّ باقى مانده كه بايد درباره آن تحقيق شود ؛ مانند : وجود انسان در آن عالم ، احوال و چگونگى شرايط و خصوصيات آن عالم ، ارتباط حوادث و وقايع موجود در آن عالم با آنچه در اين عالم به وجود مىآيد ، وجود انسان در آن عالم ، برخى رواياتى كه درباره دعا براى فرزند دار شدن و نيز تعيين جنسيت جنين ،
هامش
( 1 ) . بيان الفرقان : 503 و 504 .
( 2 ) . بيان الفرقان : 510 .
( 3 ) . همان : 541 .