الإله » « 1 » .
خدا بايد آثارى داشته باشد كه تابع وجودش باشند ، اعم از خلق و علم به احوال بندگان و اطلاع از آنچه بر آنها وارد مىشود ، و رساندن خير براى آنها و دفع ضرر از آنها و آثارى ديگر غير از آنها كه لازمه وجود خدا هستند .
ايشان اين مطلب را نسبت به خداى تعالى در ابطال عبادت بتهاى ساخته شده از سنگ و چوب و دست ساخته بشر ، بيان كرده است . به اين صورت كه بتها چون از خود اثرى ندارند ، نمىتوانند رب باشند . و اگر آنها رب بودند حتماً بايد داراى اثر مىشدند . چون وجود إله همواره داراى آثار است . اين سخن ايشان تا حدودى درست است ، اما اينكه وجود إله همواره داراى اثر باشد ، به طور مطلق درست نيست ، زيرا روشن است كه خداوندگارىِ خدا ، به هيچوجه وابسته به وجود خلق نمىباشد .
مرحوم علّامه امينى ، همين مطلب را در جاى ديگر به تفصيل مطرح كرده كه خلاصه آن چنين است :
1 . به حكم عقل بديهى ، هر صفتى نيكو ، داراى آثارى و دلائلى است .
2 . كسى كه داراى صفت نيكى است ، آثار آن بايد از او ظاهر گردد .
3 . كسى كه داراى صفت نيكى است ، بايد خود را به آن صفت و آثارش براى ديگران ظاهر كرده و معرفى نمايد .
4 . خداى تعالى داراى همه صفات نيك است .
5 . خداى تعالى داراى آثار همه صفات نيك خود است .
6 . پس خداى تعالى بايد خود را به همه آن صفات و آثارشان به ديگران بشناساند .
7 . اين به خاطر آن است كه ديگران از آثار و بركات صفات او بهرهمند گردند .
8 . پس لازم است همواره خلقى بوده باشد تا خدا نزد آنها شناخته شود و از آثار صفاتش بهرهمند گردند .
هامش
( 1 ) . المقاصد العليّة : 45 .