1 . اينكه اين فراز درباره بتپرستانى است كه نشانههاى توانايى خداوند را دروغ شمرده ، مردم را از پيروى محمّد و پذيرفتن راه او صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بازمىداشتند و از او دورى و كنارهگيرى مىنمودند . « 1 »
2 . اينكه دربارهء كسانى است كه از شنيدن قرآن و بهكار بستن آنچه در آن است ، مردم را بازمىدارند .
3 . اينكه دربارهء ابو طالب فرود آمده . « 2 »
طبرى درباره اين نظريهء سوم گويد :
« برترين اين برداشتها براى روشنگرى اين فراز ، برداشت كسانى است كه مىگويند : گوشهء سخن به كسانى است كه مردم ديگر را از پيروى محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بازمىدارند و خود نيز از پيروى او دورى و كنارهجوئى مىنمايند . الى آخر » . « 3 »
در واقع طبرى نظريه اوّل را قبول كرده و نظريه سوم را بهائى قائل نيست .
علامه رحمه اللّه سپس دو نظريه رازى را از تفسيرش « 4 » ( ج 4 ، ص 28 ) ذكر كرده و گويد :
« [ 1 . ] اينكه فراز ياد شده درباره بتپرستانى است ، كه مردم را از پيروى پيامبر و گواهى برانگيخته او بازمىداشتند .
[ 2 . ] تنها درباره ابو طالب فرود آمده . » . « 5 »
وى نظريه اوّل را از دو وجهه شبيهتر و درستتر دانسته و به شرح دو وجهه مىپردازد .
و اما علامه درباره نظر ابن كثير در تفسير او ( ج 2 ، ص 127 ) گويد :
« [ ابن كثير ] برداشت نخستين را به گزارش ابن حنفيه و قتاده و مجاهد و ضحاك و كسانى غير ايشان آورده [ يعنى منظورشان اين است ، كه آيه در مورد كسانى فرود آمده
هامش
( 1 ) . جامع البيان ، ج 7 ، ص 109 ، [ مج 5 / ج 7 / 171 - 174 ] .
( 2 ) . جامع البيان ، ج 7 ، ص 110 ، چاپ جديد .
( 3 ) . الغدير ، ج 8 ، ص 6 .
( 4 ) . التفسير الكبير ، ج 12 ، ص 189 ، چاپ جديد .
( 5 ) . الغدير ، ج 8 ، ص 7 .