بعد از تفرق و جدايى آن را در اطراف منتشر ساختهاند و به همه جا رسيده است .
توجه داشته باشيد كه روز رحبه ، در ايام خلافت امير مؤمنان اتفاق افتاده است . از طرفى مردم در سال 35 هجرى با على عليه السّلام بيعت نمودند . و از طرف ديگر بايد دانست كه روز غدير در حجة الوداع بوده است . بنابراين بين اين دو روز ( روز رحبه و روز غدير ) حداقل 25 سال فاصله شده بود ، و در اين فاصله طاعونهاى مرگبار ، جنگها ، فتوحات عهد خلفاى سهگانه نيز پيش آمده بود . در اين مدت كه ربع قرن مىباشد ، در اثر همان طولانى بودنش و جنگها ، غارتها و طاعون و وباى كوبنده و نابودكنندهاش ، بيشتر كسانى كه در روز غدير بودهاند ، يعنى پيرمردان و كهنسالان و نيز جوانان پرشور و مجاهد آنها ، به لقاى خداوند و رسولش شتافته بودهاند . به طورى كه بازماندگان ، نسبت به آنها كه از دنيا رفته بودند ، بسيار اندك بود .
بازماندگان نيز پراكنده شده بودند و در واقعهء رحبه غير از مردانى كه در عراق با امير مؤمنان عليه السّلام بودند - نه زنان - كس ديگرى از آنها وجود نداشت . با اين حال ، سى نفر صحابى بپاخاستند ، كه دوازده نفر آنها در جنگ بدر شركت داشتند و به حديث غدير طبق شنيده و ديدهء خود از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شهادت دادند .
البته ، دشمنى با امام بعضى را از قيام به شهادت واجب بازداشت ، همچون انس بن مالك « 1 » و بعضى ديگر ، كه به نفرين امام گرفتار شدند .
اگر آن حضرت مىتوانست تمام صحابهء زنده در آن روز ، از زن و مرد را جمع كند و در رحبه آنها را سوگند دهد و شهادت بخواهد ، تعداد آنها چندين برابر اين سى نفر
هامش
( 1 ) - امام على عليه السّلام به او فرمود : چرا تو با اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و سلم برنخاستى تا به آنچه ديده بودى شهادت دهى ؟ گفت : اى امير مؤمنان ، عمر زيادى از من گذشته ، فراموش نمودهام . على عليه السّلام فرمود : اگر دروغ مىگويى خداوند تو را گرفتار بيمارى برص كند ، آنچنانكه عمامهات آن را نپوشاند . هنوز از جا برنخاسته بود كه صورتش مبتلا به برص شد ، پس از آن همواره مىگفت : به نفرين بندهء صالح خدا گرفتار شدم .
من مىگويم : اين از مناقب مشهور امام است كه ابن قتيبه دينورى آن را ذكر كرده است . اين مطلب را وى در آنجا آورده است كه انس را جزء افراد مبتلا به بيمارى در كتاب معارف به حساب آورده است ( در صفحهء 194 ) و شاهد آن مطلبى است كه امام احمد بن حنبل در آخر صفحهء 119 ، جزء اول مسند آورده ، آنجا كه گفته است :
همه بپاخاستند ، جز سه نفر كه به نفرين آن حضرت گرفتار گرديدند .