از امام صادق ( ع ) پرسش شد : نماز شب را در چه هنگام به جا آورم ؟ فرمود :
« آخر شب آن را به جا آور . » « 64 » امّا بر طرف شدن خواب آلودگى و زردى چهره روشن است كه به خوابيدن در وقت خاصّى و بيدار ماندن در وقت ديگر اختصاص ندارد ، زيرا سبب اينها كثرت بيدار خوابى است و آنچه آنها را بر طرف مىكند كم كردن آن است . براى دارندهء اين مرتبه افضل اين است كه در سدس چهارم و سدس ششم برخيزد تا بتواند بركات ساعت معهود و وقت سحر را درك كند ، و اگر بر او دشوار است كه اين دو وقت را مشخّص و جدا از هم ادراك كند بايد ثلث آخر شب برخيزد .
غزّالى مىگويد :
چهارم : در سدس يا خمس شب براى نماز قيام كند ،
( 1 ) و افضل اين است كه نماز شب را در نصف آخر شب و پيش از سدس اخير به جا آورد .
مىگويم : آنچه در اين مورد لازم بوده دانستهاى اكنون حكم اين مرتبه را با حكم مرتبهء پيش آن قياس كن .
پنجم : مقدار و اندازهء وقت را رعايت نكند ،
( 2 ) چه اين امر تنها براى پيامبرى ميسّر است كه به او وحى مىشود و يا كسى كه منازل ماه را بشناسد . از اين رو بايد كسى را بگمارد كه مراقب وقت باشد و در موقع خود او را بيدار كند ، و بسا در شبهاى ابرى دچار اضطراب و نگرانى شود در اين صورت بايد از آغاز شب تا آنگاه كه خواب بر او غلبه كند قيام داشته باشد ، و چون از خواب بيدار شود به پا خيزد و به عبادت بپردازد ، سپس هنگامى كه خواب بر او غالب شود بخوابد . با اين ترتيب در يك شب دو خواب و دو قيام خواهد داشت . روش مذكور از دشواريهاى قيام شب و از سختترين و با فضيلتترين اعمال آن است . و اين روش پيامبر خدا ( ص ) و طريقهء اصحاب با عزم و استقامت او و شيوهء گروهى از تابعين بوده است . يكى از پيشينيان مىگفته است : اين
هامش
( 64 ) همان ماخذ ، ج 2 ، ص 231 ، ضمن حديثى ديگر .