نخستين خواب است ، اگر بيدار شوم و دوباره به خواب باز گردم خداوند چشمان مرا هرگز خواب ندهد . امّا قيام پيامبر خدا ( ص ) در شب از حيث مقدار يكسان نبود ، گاهى در نيمه شب و يا در ثلث يا دو ثلث يا سدس از شب گذشته برمىخاست . و از اين حيث شبها مختلف بود ، دليل اين امر قول خداوند متعال است كه در دو جا از سورهء مزمّل فرموده است :
إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ
« 65 » ، و نزديك به دو ثلث شب ، نصف آن و نصف سدس آن است « 66 » ، و اگر : « نصفه و ثلثه » به كسر خوانده شود نصف دو ثلث و ثلث شب است ، و اين قريب ثلث و ربع آن است ، و اگر به نصب خوانده شود نيمه شب و ثلث آن خواهد بود . عايشه گفته است :
« پيامبر ( ص ) هنگامى كه صداى خروس را مىشنيد برمىخاست . » « 67 » . و اين سدس شب و كمتر از آن است .
چند تن از راويان روايت كرده و هر كدام گفتهاند : نماز شب پيامبر ( ص ) را در سفر زير نظر گرفتم ، آن حضرت پس از نماز عشاء مدّتى خوابيد سپس بيدار شد و به افق نگريست و گفت : ربّنا ما خلقت هذا باطلا . . . تا إنّك لا تخلف الميعاد . پس از آن از بستر خود مسواكى بيرون آورد و مسواك كرد ، سپس وضو گرفت و به نماز ايستاد تا آن حدّ كه گمان كردم به اندازهاى كه خوابيده نماز گزارده است . پس از آن بر پهلو دراز كشيد به قدرى كه تصوّر كردم به اندازهاى كه نماز گزارده دراز كشيده است ، سپس بيدار شد و آنچه را در بار اوّل گفته و انجام داده بود گفت و انجام داد . « 68 » مىگويم : ما رواياتى را كه از طريق صحيح و حسن از امام صادق ( ع ) در باره
هامش
( 65 ) مزمّل / 20 : پروردگارت مىداند كه تو و گروهى از كسانى كه با تو هستند نزديك دو سوّم از شب يا نصف يا ثلث آن را به پا مىخيزيد .
( 66 ) در احياء العلوم چنين آمده است : « كانّه نصف سدسه » .
( 67 ) صحيح مسلم ، ج 2 ، ص 167 ، سنن ابو داود نظير آن ، ص 303 .
( 68 ) زوائد المسند ، عبد اللّه بن احمد ، الكبير طبرانى ، الكنى حاكم ، معجم الصحامه بغوى از صفوان بن معطّل سلمى با اختلاف در الفاظ ، الدّر المنثور ، ج 2 ، ص 110 ، معالم التّنزيل بغوى در ذيل اين آيات با الفاظ ديگرى از ابن عباس .