روزها طولانى باشد - رها نسازد . از عصر تا زرد شدن آفتاب به شنيدن آنچه در نزد او مىخوانند از قبيل تفسير ، حديث و علومى كه نافع است مشغول شود . و از زرد شدن آفتاب تا غروب به ذكر و استغفار و تسبيح بپردازد . ورد نخست او كه پيش از دميدن آفتاب است كار زبان است ، ورد دوّم كه وقت آن تا چاشتگاه است كار دل و تفكّر است ، ورد سوّم كه تا عصر ادامه دارد كار دست و چشم از طريق مطالعه و كتاب مىباشد ، ورد چهارم كه پس از عصر است كار گوش است تا چشم و دست را آسايشى باشد ، چون بسا كه مطالعه و بررسى كتب پس از عصر به چشم زيان رساند . از اين رو هنگام زرد شدن آفتاب به ذكر زبان باز گردد . در اين صورت هيچ جزئى از روز باقى نمىماند مگر اين كه با جوارح خود عملى انجام مىدهد ضمن اين كه در همهء اين اعمال بايد داراى حضور قلب باشد .
امّا شب بهترين قسمت ، تقسيم شافعى است ، چه او شب را به سه جزء تقسيم مىكرده ثلث اول را به مطالعه و بررسى علوم و ثلث وسط را به نماز و ثلث آخر را به خواب تخصيص مىداده است .
مىگويم : سزاوارتر اين است كه نصف اول شب را بخوابد و نصف يا ثلث آخر شب را بيدار باشد ، زيرا اواخر شب بويژه سحرگاه با صفاتر و پربركتتر است . پيامبر خدا ( ص ) در بيشتر اوقات به همين گونه رفتار مىكرد و چنان كه ذكر كردهايم در اوّل شب پس از نماز عشا مىخوابيد . اوّل نيمهء دوّم شب همان ساعتى است كه دعا در آن مستجاب مىشود ، و چنان كه بيان كردهايم همه شب در ثلث آخر آن فرشتگان به آسمان دنيا فرود مىآيند .
غزّالى مىگويد : تقسيم شافعى در شبهاى زمستان ميسّر مىشود ، ليكن در تابستان چه بسا قابل تحمل نباشد مگر آن كه در روز خوابش را زياد كند ، بارى اين است آنچه ما در ترتيب اوراد عالم اختيار كردهايم .
سوّم : متعلّم و يا دانشجو بايد دانست كه اشتغال به تعلّم و آموختن دانش از اشتغال
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 518
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص٥١٨