غزالى مىگويد : اين ورد طولانىترين اوراد و براى عابدان پرفايدهترين آنهاست و آن يكى از آصالى است كه خداوند در قرآن مجيد ذكر كرده و فرموده است :
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ ظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ
« 47 » و هر گاه جمادات در اين وقت براى خدا سجده كنند چگونه رواست كه بندهء عاقل از به جا آوردن انواع عبادات غافل باشد .
ورد ششم :
( 1 ) هنگامى كه وقت عصر داخل شود وقت ورد ششم فرا رسيده است ، و اين همان است كه خداوند به آن سوگند ياد كرده و فرموده است :
وَ الْعَصْرِ
« 48 » ، اين يكى از معانى اين آيه است ، و مراد از آن آصال است كه در يكى از دو تفسير آن به معناى
عَشِيًّا
« 49 » در سورهء مريم ،
بِالْعَشِيِّ وَ الْإِشْراقِ
« 50 » در سوره ص مىباشد . در اين ورد جز چهار ركعت نافله عصر يا دو ركعت كه ميان اذان و اقامه گذارده مىشود نماز ديگرى نيست . پس از اداى نافله مذكور بايد نماز واجب را به جا آورد و سپس به وظايف چهارگانهاى كه در ورد نخست ذكر شد اقدام كند ، تا آنگاه كه آفتاب بر سر ديوار رسد و زرد گردد ، و چون خواندن نماز در اين وقت منع شده افضل تلاوت قرآن است كه با تدبر و فهم خوانده شود و اين عمل همهء معانى ذكر و دعا و تفكر را در بردارد . بنابر اين در اين قسم بيشتر مقاصد سه قسم ديگر مندرج است .
ورد هفتم :
( 2 ) هنگامى كه خورشيد به سبب نزديكى آن به زمين زرد شود ، به طورى كه غبارها و بخارهايى كه بر روى زمين است نور آن را بپوشاند و در فروغ آن زردى ديده شود وقت اين ورد فرا رسيده است ، و اين مانند ورد اول است كه وقت آن از طلوع فجر تا طلوع خورشيد مىباشد ، چه اين ورد پيش از غروب و آن پيش از طلوع خورشيد است ، و مراد حق تعالى در آيه :
فَسُبْحانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَ حِينَ تُصْبِحُونَ
« 51 » همين است و آن
هامش
( 47 ) رعد / 15 : همه آنها كه در آسمان و زمين هستند از روى اطاعت يا اكراه ، و همچنين سايههاى آنها - هر صبح و عصر - براى خدا سجده مىكنند .
( 48 ) عصر / 2 : به عصر سوگند . . .
( 49 ) مريم / 11 : . . . و شام . . .
( 50 ) ص / 18 : . . . هر شامگاه و صبحگاه با او تسبيح مىگفتند .
( 51 ) روم / 17 : منزه است خداوند به هنگامى كه شام مىكنيد و صبح مىكنيد .