زيرك براى رفع خستگى مىخوابند و غافلان براى تنآسانى به خواب مىروند . پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « چشمم مىخوابد و دلم بيدار است » . هنگامى كه مىخوابى قصدت اين باشد كه زحمت خود را بر فرشتگان محافظت كم كنى و نفس را از شهواتش بازدارى و خود را بدين وسيله بشناسى و بدانى كه تو موجودى ناتوان و ضعيفى و بر حركات و سكون خويش جز به اراده خداوند و تقدير او قدرت ندارى ، زيرا خواب شبيه مرگ است و از اين راه مىتوانى بر مرگ استدلال كنى ، همان خوابى كه در آن هيچ بيدارى نيست تا انسان بتواند آنچه را در گذشته از او فوت شده است جبران كند ، و كسى كه بر اثر خواب نماز واجب يا مستحب يا نافله از او فوت شود مانند غافلان خوابيده و از زيانكاران پيروى كرده و دچار غبن و خسران شده است ، و آن كه پس از فراغ از حقوق نمازهاى واجب و مستحب بخوابد خوابى پسنديده كرده است . من براى مردم اين زمان چنانچه داراى اين صفات باشند چيزى را سالمتر از خواب نمىدانم ، زيرا مردم مراعات دين و مراقبت از احوال خويش را ترك كرده و راه دورى را در پيش گرفتهاند ، و انسان اگر بكوشد كه سخن نگويد چگونه مىتواند نشنود ، مگر آن كه مانعى براى شنوايى او وجود داشته باشد ، و خواب يكى از اين آيات الهى است . خداوند متعال مىفرمايد :
إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا
. و در بسيارى خواب هر چند به همان نحوى صورت گيرد كه ذكر شد آفاتى است ، چه بسيارى خواب از نوشيدن زياد ، و نوشيدن زياد از پرخورى بسيار ناشى مىشود ، و اينها نفس را از طاعت و دل را از تفكّر و خشوع باز مىدارد . هر خواب خود را آخرين عهد خود با دنيا قرار ده ، و پيوسته با دل و زبان خدا را ياد كن ، و از آگاهى او بر اسرار تو بيمناك باش ، و از ته دل در اداى نماز به هنگامى كه از خواب بيدار شدى از او كمك بخواه ، زيرا شيطان به تو مىگويد ، بخواب كه هنوز شب دراز است و غرض او از ميان بردن وقت راز و نياز گفتن تو با خداست .
حالت را بر پروردگارت عرضه كن و از استغفار در سحرگاهان غافل مباش ، چه مطيعان در اين وقت شوقى فراوان دارند » پايان گفتار آن حضرت . « 46 »
هامش
( 46 ) مصباح الشريعه باب چهل و چهارم .