از پيامبر خدا ( ص ) نقل شده كه فرموده است : « اگر آن قدر نماز بگزاريد كه مانند ميخ لاغر شويد ، و روزه بگيريد تا مانند گوژپشتان شويد خداوند از شما نمىپذيرد جز آن كه داراى تقوايى باز دارنده باشيد . » « 102 » و نيز فرموده است : « عبادت با خوردن حرام مانند ساختمان كردن بر روى شنزار است ؛ » و گفته شده : « بر روى آب است . » « 103 » و نيز : « با عمل نيك همان مقدار دعا كافى است كه نمك براى طعام كافى است . » « 104 » همهء اين احاديث را كتاب عدّة الدّاعى روايت كرده و من از آن كتاب و جز آن ده آداب ديگر براى دعا اضافه بر آنچه غزّالى ذكر كرده به شرح زير استفاده و استخراج كردهام .
1 - نام حاجت را بردن . ابو عبد اللّه فرّاء از امام صادق ( ع ) روايت كرده است :
« خداوند مىداند بندهاش هنگامى كه دعا مىكند چه مىخواهد ليكن دوست دارد كه حوايج به درگاهش شرح داده شود . » « 105 » از كعب الاحبار نقل شده كه در تورات نوشته شده است : اى موسى ! من از آفريدگانم غافل نيستم ليكن دوست دارم آواز دعاى بندگانم را به فرشتگانم بشنوانم و ملائكهء نگهبان تقرّب فرزندان آدم را به من ببينند ، با در نظر گرفتن اين كه من آنها را در وصول به اين تقرّب توان داده و اسباب آن را برايشان فراهم ساختهام .
2 - تعميم در دعا ، ابن قدّاح از ابى عبد اللّه ( ع ) نقل كرده كه پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « هر گاه كسى از شما دعا كند براى عموم دعا كند كه آن دعا به اجابت نزديكتر است . » « 106 » 3 - اجتماع در دعا ، خداوند متعال فرموده است :
وَ اصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ
هامش
( 102 ) عدّة الدّاعى پايان باب سوّم ، ص 102 .
( 103 ) عدّة الدّاعى پايان باب سوّم ، ص 102 .
( 104 ) عدّة الدّاعى پايان باب سوّم ، ص 102 .
( 105 ) كافى ، ج 2 ، ص 476 .
( 106 ) همان مأخذ ، ص 487 .