5 - در دعا با تكلّف و ظاهرسازى سجع به كار نبرد ،
( 1 ) چه دعا كننده بايد حالت زارى و تضرّع داشته باشد و اين امر با سجعگويى مناسبت ندارد . در بارهء قول خداوند متعال كه :
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
گفتهاند مقصود خودنمايى در به كار بردن سجع است .
مىگويم : در عدّة الدّاعى آمده است : از جملهء شرايط دعا اين است كه حرام يا قطع رحم يا چيزى را كه متضمّن كمى حيا و سوء ادب باشد درخواست نكند ، وى مىگويد :
مفسّران در بارهء قول خداوند متعال :
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً
گفتهاند مراد با خشوع و تذلّل و پنهانى دعا كردن است ، و :
إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
بدين معناست كه در دعا از حدّ تجاوز نشود . في المثل دعا كننده مقام پيامبران را از خدا نخواهد . امير مؤمنان ( ع ) فرموده است : « اى دعا كننده چيزى را كه انجام نشدنى و يا حلال نيست درخواست مكن . » و نيز فرموده است : « هر كس بيش از مقدار خود درخواست كند مستحقّ محروميّت است . » « 55 » غزّالى مىگويد : سزاوارتر اين است كه به دعاهاى مأثور بسنده كند ، چه اگر در دعا از اين حدّ تجاوز كند ممكن است چيزى را از خدا بخواهد كه به مصلحت او نباشد ، و همه نمىتوانند خوب دعا كنند . از اين رو در اخبار و احاديث آمده كه در بهشت نيز به عالمان نياز است ، زيرا به بهشتيان گفته مىشود كه بخواهيد و آنها نمىدانند چه بخواهند تا آنگاه كه عالمان به آنها بياموزند .
پيامبر ( ص ) فرموده است : « در دعا از سجع بپرهيزيد . كافى است كه هر كدام از شما بگويد : اللّهم إنّى أسألك الجنة و ما قربّ اليها من قول و عمل و أعوذ بك من النّار و ما قرّب اليها من قول و عمل . » « 56 »
هامش
( 55 ) گفتار عدّة الداعي در اين جا به پايان مىرسد . ص 110 .
( 56 ) من به حديثى با اين عبارت دست نيافتم . بخارى در صحيح خود ج 8 ، ص 92 از ابن عبّاس روايت كرده كه گفته است : از به كار بردن سجع در دعا بپرهيز ، چه من در روش صحابه پيامبر خدا ( ص ) دقّت كردم آنها از آن دورى مىكردند . دعا در سنن ابن ماجه شماره 3846 ؛ مستدرك حاكم ، ج 1 ، ص 522 .