در خبر آمده است : « به زودى گروهى خواهند آمد كه در دعا و وضوء از حدّ تجاوز مىكنند . » « 57 » برخى از بزرگان گفتهاند : با زبان ذلّت و خوارى دعا كن نه با فصاحت و زبان آورى . گفته مىشود : دعاى عالمان و ابدال از هفت كلمه تجاوز نمىكند و يا كمتر از آن است ، و گواه اين مطلب آخر سوره بقره است . خداوند در هيچ جا خبر نداده كه دعاى بندگانش از اين اندازه بيشتر بوده است .
و بدان كه منظور از سجع كلام مصنوع و متكلّفانه است ، چه اين نوع سخن با تذلّل و تضرع مناسبت ندارد ، و گرنه در دعاهاى مأثور از پيامبر خدا ( ص ) كلمات هموزن فراوان است ليكن متكلّفانه نيست ، مانند قول آن حضرت : « أسألك الأمن يوم الوعيد ، و الجنّة يوم الخلود مع المقرّبين الشّهود ، و الرّكع السّجود ، و الموفين بالعهود ، انّك رحيم و دود ، و أنت تفعل ما تريد » « 58 » و نظاير اينها و بنابر اين بايد به دعاهاى مأثور بسنده كرد و يا با زبان تضرّع بدون سجع و تكلّف از خدا درخواست و مسألت كرد ، زيرا آنچه محبوب مىباشد زارى و تضرّع است .
6 - با فروتنى و زارى و ترس دعا كند .
( 1 ) خداوند فرموده است :
إِنَّهُمْ كانُوا يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَ يَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً
« 59 » ؛ و نيز :
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً
. پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « هر گاه خداوند بندهاى را دوست بدارد او را مبتلا مىكند تا زارى و تضرّع او را بشنود . » « 60 » مىگويم : پيش از اين مكرّر به اين موضوع اشاره كردهايم . در دعاهاى اهل بيت ( ع ) آمده است : و لا ينجيني منك إلّا التضرّع إليك « 61 » ؛ يعنى خداوندا ! مرا از تو نجات نمىدهد جز زارى و تضرع به پيشگاه تو .
هامش
( 57 ) سنن ابن ماجه ، شماره 3864 ؛ ابو داوود ، ج 1 ، ص 22 .
( 58 ) صحيح ترمذى ، ج 12 ، ص 303 در حديثى طولانى .
( 59 ) انبياء / 91 : آنها در نيكيها سرعت مىكردند و از روى رغبت و رهبت ( اميد و بيم ) ما را مىخواندند .
( 60 ) الشعب بيهقى ، الفردوس ديلمى از ابى هريره ، الجامع الصغير باب همزه .
( 61 ) صحيفه سجّاديه دعاى چهل و هشتم كه در روز اضحى و جمعه خوانده مىشود .