رهبت ( خوف ) اين است كه دو دست را بگشايى و پشت آنها را ظاهر سازى ؛ تضرّع آن است كه انگشت سبّابه راست را به راست و چپ بجنبانى ، و تبتّل جنبانيدن انگشت سبّابه چپ است كه آن را به آرامى به سوى آسمان بالا برى و پايين آورى ؛ و ابتهال اين است كه دستها و دو ذراع را به سمت آسمان بگشايى ؛ و ابتهال زمانى است كه ببينى اسباب گريه فراهم است . » « 46 » از سعيد بن يسار نقل شده كه گفته است : امام صادق ( ع ) درون دو كف دستش را به سمت آسمان باز كرد و فرمود : « اين رغبت است » ؛ و پشت دو دستش را به طرف آسمان كرد و فرمود : « اين رهبت است » ؛ و انگشتانش را به راست و چپ گردانيد و فرمود : « اين تضرّع است » ؛ و انگشتانش را بالا مىبرد و پايين مىآورد . و فرمود : « اين تبتّل است » ؛ و دستش را تا برابر رويش به جانب قبله كشيد و فرمود : « اين ابتهال است » ؛ و گفت : ابتهال هنگامى است كه اشك جارى شود . در حديث ديگرى است كه :
« خضوع و فروتنى در دعا اين است كه دو دستش را بر شانههايش بگذارد . » « 47 » مؤلّف عدة الدّاعى مىگويد : حالات مذكور يا مسائلى است تعبّدى كه علّت آنها را نمىدانيم ، و يا مراد از گشودن دو كف دست در حال رغبت اين است كه اين عمل به حال رغبت كننده در بسط آرزوها و حسن ظنّ و اميدوارى او به فضل و كرم حق تعالى نزديكتر و مناسبتر است ، و در حقيقت رغبت كننده خواستهايش را از درگاه خداوند مسألت مىكند و دو كف دستهايش را مىگشايد تا احسان حقّ تعالى در آنها قرار گيرد .
مقصود از قرار دادن پشت دو كف دست به سمت آسمان در حال رهبت اين است كه با زبان ذلّت و حقارت به داناى آشكار و نهان بگويد : من دستم را به سوى تو نگشودهام بلكه كف دستهايم را بر زمين قرار دادهام ، زيرا من در پيشگاهت خوار و ذليل و از تو شرمندهام . منظور از حركت دادن انگشتان به سمت راست و چپ در حال تضرّع اين است كه به فرزند مرده و مصيبت زدهاى تشبّه جويد كه پيوسته دستها را به هم
هامش
( 46 ) العدّه ؛ ص 139 ، به نقل از كافى ، ج 2 ، ص 480 .
( 47 ) همان مأخذ .