منكشف مىشود و آن را به گونهاى كه گويا با چشم سر آن را مىبيند مشاهده مىكند . اگر خوف بر او غالب شود دوزخ بر او ظاهر مىگردد به نحوى كه انواع عذابهاى آن را مىبيند ، زيرا كلام خداوند مشتمل بر معانى سهل و روشن و مفاهيم سخت و دشوار و آيات اميدبخش و نيز هولانگيز است . و اينها به مقتضاى صفات حق تعالى است ، چه برخى از آنها مشتمل بر لطف و رحمت و بعضى مشعر بر انتقامگيرى و كيفر است . و دل بر حسب مشاهده كلمات و صفات منقلب و دگرگون مىشود . و بر حسب هر حالتى براى مكاشفهاى كه مناسب و نزديك به آن حالت است آماده مىگردد ؛ زيرا اگر شنيدهها مختلف باشد محال است شنونده بر يك حالت باقى بماند . قرآن مشتمل بر سخنان خداوندى است كه راضى و خشنود ، ناراضى و خشمگين ، نعمت دهنده و انتقام گيرنده است ، و نيز كلام خداوندى جبّار ، متكبّر و بىباك و پروردگارى عطوف و مهربان است كه هيچ كس را از لطف خود بىبهره نمىگذارد .
فصل : در كيفيّت قرائت قرآن بنا به روايت منقول از امام صادق ( ع )
( 1 ) مىگويم : از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرموده است : « كسى كه قرآن بخواند و در برابر آن فروتنى نكند و دلش نرم نشود و درون او را اندوه و ترس فرا نگيرد نسبت به عظمت مقام پروردگار اهانت كرده و دچار زيان آشكارى شده است . » بنابر اين قارى قرآن به سه چيز نيازمند است كه عبارتند از دلى خاشع ، تنى فارغ و خلوتگاهى مناسب .
هنگامى كه دلش براى خدا خاشع شود شيطان رجيم از او مىگريزد ، خداوند متعال فرموده است :
فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ
« 59 » ؛ و چون خاطرش از آنچه موجب پريشانى فكر مىشود فارغ باشد تمام انديشهاش متوجّه تلاوت مىگردد و حالتى به او دست نمىدهد كه او را از انوار قرآن و فوايد آن محروم گرداند . پس از حصول اين دو شرط اگر خلوتگاهى به دست آورد و از مردم دورى گزيند ، و روح و درون او با خدا انس گيرد و حلاوت راز و نيازى را كه بندگان صالح خداوند با او دارند
هامش
( 59 ) نحل / 98 : هنگامى كه قرآن مىخوانى از شرّ شيطان رانده شده به خدا پناه بر .