پرتو آن بشناسد ، و با اعتماد به خداوند از بندگانش بىنياز شود .
6 - ترك موانع فهم :
( 1 ) بيشتر مردم از درك معانى قرآن به سبب موانع و حجابهايى كه شيطان در دلهاى آنان به وجود آورده محرومند و عجايب اسرار قرآن براى آنها پوشيده مانده است . پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « اگر نه اين است كه شياطين برگرد دلهاى فرزندان آدم مىگردند مىتوانستند ملكوت آسمانها را نظاره كنند . » « 17 » معانى قرآن نيز از جملهء ملكوت است و نيز هر چه به حواس درنمىآيد و جز به نور بصيرت درك نمىشود از ملكوت مىباشد حجابهاى فهم چهار چيز است :
اوّل - در تلاوت قرآن همهء فكر او متوجّه اداى حروف از مخارج آنها باشد ؛ و متولّى حفظ اينها شيطانى است كه بر قاريان قرآن گمارده شده تا آنها را از توجّه به معانى كلام خداوند باز دارد ؛ از اين رو پيوسته آنها را به تكرار و اعاده حروف وا مىدارد و به آنها وانمود مىكند كه حروف را از مخرج ادا نكردهاند ؛ و كسى كه همهء فكرش متوجّه مخارج حروف باشد چگونه ممكن است معانى بر او كشف شود ؛ و آن كه فريفته اين نيرنگ است بزرگترين ملعبه شيطان و مورد مسخره و استهزاى اوست .
دوّم - پيرو مذهبى باشد كه آن را به تقليد شنيده و بر جمود به آن اكتفا كرده و تعصّب نسبت به آنچه شنيده در نفس او راسخ گشته است ، بىآن كه از راه بصيرت و مشاهده به معتقدات خود رسيده باشد . چنين شخصى در قيد و بند اعتقادات خويش است و نمىتواند از حدود آنها تجاوز كند و ممكن نيست چيزى جز همين معتقدات به دل او خطور كند و نظرش پيوسته متوقّف بر مسموعاتش مىباشد . اگر از دور برقى بدرخشد و معنايى مخالف آنچه شنيده بر او ظاهر شود شيطان تقليد بر او حمله مىآورد و مىگويد : چگونه اين انديشه به ذهن تو راه يافته در حالى كه آن خلاف عقيده پدران تو است در نتيجه آنچه را به ذهنش رسيده از نيرنگهاى شيطان تلقّى مىكند و از آن دورى مىجويد و از نظاير آن اجتناب مىكند . به همين مناسبت صوفيان گفتهاند : علم حجاب
هامش
( 17 ) اين خبر پيش از اين از خطيب و جز او نقل شده است .