حجّ كند آنگاه كه تلبيه گويد خداوند به او پاسخ مىدهد : لا لبّيك و لا سعديك حتّى تردّ ما في يديك « 33 » و ما ايمن نيستم از اين كه همين سخن به ما گفته شود .
هنگامى كه صداى حاجيان به تلبيه در ميقات بلند مىشود و نداى حقّ تعالى را كه فرموده است :
وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا
پاسخ مىدهند بايد تلبيه كننده فرياد خلق را به هنگام نفخهء صور و حشر اموات از قبور و ازدحام آنها را در عرصات قيامت به ياد آورد در حالى كه به نداى حقّ پاسخ مىگويند و به دو دسته مقرّب و مبغوض يا مقبول و مردود تقسيم مىشوند و همهء آنها در آغاز ميان خوف و رجا مردّد بودهاند همان گونه كه حجّگزار در ميقات مردّد است كه آيا براى او ميسّر خواهد شد كه حجّ را تمام كند يا نه ؟ و آيا آن قبول مىشود يا نه ؟
11 - در هنگام دخول به شهر مكّه به ياد آورد كه به حرم امن الهى رسيده
( 1 ) و اميدوار باشد كه با ورود به آن از عقاب خداوند در امان مىماند ؛ و بترسد از اين كه شايستگى قرب خداوند را نداشته باشد و در نتيجه با دخول به حرم نوميد و مستحقّ خشم الهى شود .
امّا بايد در همهء اوقات اميدش بر ترسش غلبه داشته باشد ، چه كرم خداوند عام و شرافت خانه او عظيم و حقّ زيارت كننده محفوظ است و خداوند پناهنده و التجا كننده را ضايع نمىگذارد .
12 - هنگامى كه چشمت به خانهء خدا افتاد بايد عظمت آن را به ياد آورى
( 2 ) و چنين تصوّر كنى كه از غايت تعظيمى كه نسبت به آن دارى نظارهگر پروردگار خانهاى و اميدوار باشى كه خداوند لقاى خود را روزيت گرداند ، همچنان كه ديدار خانهاش را نصيبت ساخته است ؛ و شكر خدا را به جا آور كه تو را به اين مرتبه رسانيده و در زمرهء زائران و واردشدگان بر خود قرار داده است . و نيز به خاطر آور كه در روز رستاخيز همگى مردم رو به سمت بهشت دارند و ورود به آن را آرزومندند ، ليكن آنان را به دو دسته تقسيم مىكنند . به دستهاى اجازهء دخول داده مىشود و دسته ديگر را باز مىگردانند .
به همين گونه است حال حاجيان كه حجّ گروهى مقبول است و گروه ديگر مردودند ؛ و
هامش
( 33 ) يعنى : لبيك و سعديك برايت مباد تا آنگاه كه آنچه را در دست توست به صاحبانش برگردانى .