چند رؤيت كننده يك نفر باشد ، مشروط به اين كه در رؤيت شكّ نداشته باشد . 2 - سى روز از ماه شعبان گذشته باشد . 3 - با گواهى دو تن شاهد عادل كه شهادت آنها با هم توافق داشته باشد . 4 - شياعى كه موجب ظنّ نزديك به يقين شود هلال ماه رمضان ثابت مىگردد و جز اينها راه ديگرى وجود ندارد ، و حكم شرعى با توجّه به اختلاف افق هر كشور مختلف مىشود .
اما واجبات روزه و اسباب فساد و بطلان آن :
( 1 ) بر روزهدار واجب است بطور عمد از خوردن ، آشاميدن ، جماع ، استمناء ، قى كردن و دروغ « 3 » امساك كند و در اينها خلافى نيست . همچنين در ماه رمضان و قضاى آن بنابر اقوى و اشهر ، تا طلوع فجر به عمد بر جنابت باقى نماند . از سر فرو بردن در زير آب و بنابر قول اصحّ از شياف با مايع خوددارى كند ، و گرنه جز در دو مورد اخير بايد روزهاش را قضا كند . و نيز اگر روزه واجب باشد دروغ باعث بطلان آن است و در اين اختلافى نيست . همچنين بايد بجز در قى عمدى در ديگر موارد نيز كفّاره بدهد و در اين باره اقوال مختلف است . اگر در ماه رمضان به عمد تا طلوع فجر بر جنابت باقى بماند بايد يك برده آزاد و يا شصت مسكين را اطعام كند و يا دو ماه متوالى روزه بگيرد . كفّاره روزهء نذر معيّن همان كفّاره قسم است چنان كه در قرآن مذكور است . كفّارهء قضاى روزهء رمضان چنانچه بعد از عصر ، و به قولى بعد از زوال افطار كند اطعام ده مسكين است و در صورت عجز از آن سه روز روزه است .
در سر فرو بردن زير آب خصوصا و شياف با مايع و دروغ بستن بر خدا و پيامبر ( ص ) و ائمّه ( ع ) كه آيا قضاى تنها كافى است يا قضا و كفّاره هر دو واجب است و يا واجب نيست اختلاف است . امّا شياف با جامد و دروغ بستن بر غير از خدا و رسول ( ص ) و ائمّه ( ع ) موجب بطلان روزه نيست .
در رسانيدن غبار به حلق مطلقا يا تنها غبار غليظ و اين كه فقط قضاى روزه واجب است يا قضا و كفّاره هر دو و يا عدم آنها نيز اقوال مختلف است .
هامش
( 3 ) منظور دروغ بستن بر خدا و پيامبر و ائمّه ( ع ) چنان كه ذكر مىشود .