فرج ) از بخش مهلكات بيان خواهد شد .
بنابر اين چون روزه بخصوص موجب سركوبى شيطان و بسته شدن رخنهها و تنگ كردن گذرگاههاى اوست شايستگى اين اختصاص را يافته است كه به خداوند انتساب داشته باشد ؛ چه سركوبى دشمن خدا به منزلهء يارى خداوند است و خدا زمانى بنده را يارى مىكند كه بنده خدا را يارى دهد ، چنان كه فرموده است :
إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ
؛ « 26 » چه بنده بايد تلاش خود را آغاز كند تا خداوند با هدايت خود او را پيروز فرمايد . به همين مناسبت فرموده است :
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ
« 27 » .
إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
« 28 » و تغيير در نفس از طريق سركوب كردن شهوات است ، و شهوتها چراگاه شياطين و مرغزار آنهاست و تا اين چراگاهها سرسبز و پرگياه است آمد و شد آنها برقرار خواهد بود ، و مادام كه شياطين تردّد دارند جلال كبريايى بر بنده تجلّى نخواهد كرد و او پيوسته از لقاى پروردگار محجوب خواهد بود . پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « اگر نه اين بود كه شياطين پيوسته بر گرد دلهاى آدميان مىگردند آنان ملكوت آسمانها را مىديدند . » « 29 » از اين رو روزه دروازهء عبادات و در جنگ با شياطين به منزلهء سپر است ؛ و چون فضيلت آن تا آن حدّ است كه ذكر شد ناگزير بايد شرايط و اركان و آداب و سنّتهاى ظاهرى و باطنى آن بيان شود و ما آنها را در سه باب ذكر مىكنيم :
هامش
( 26 ) محمد ( ص ) / 7 : اى كسانى كه ايمان آوردهايد اگر خدا را يارى كنيد شما را يارى مىكند و گامهايتان را استوار مىدارد .
( 27 ) عنكبوت / 69 : و آنها كه در راه ما ( با خلوص نيّت ) جهاد كنند قطعا هدايتشان خواهيم كرد ، و خدا با نيكوكاران است .
( 28 ) رعد / 11 : خداوند سرنوشت هيچ قومى را تغيير نمىدهد مگر اين كه آنها خود را تغيير دهند .
( 29 ) مسند احمد از ابى هريره با اندكى اختلاف .