شد آن را بگير سپس در پنهانى آن را برگردان .
بر شكر نعمت ترغيب زياد شده ، پيامبر ( ص ) فرموده است : « كسى كه شكر مردم را نگويد خدا را شكر نگفته است » . « 51 » و شكر احسان جانشين تلافى آن است تا آن جا كه پيامبر ( ص ) فرمود : هر كس به شما احسانى كرد به او تلافى كنيد و اگر آن را نتوانيد ، از او سپاسگزارى و برايش دعاى خير كنيد تا آن حدّ كه بدانيد كار او را تلافى كردهايد . « 52 » هنگامى كه مهاجران در شكرگزارى از انصار به پيامبر ( ص ) عرض كردند :
اى پيامبر خدا ! ما قومى بهتر از اينها كه نزدشان فرود آمدهايم نديدهايم ، اموال خود را با ما قسمت كردند به قدرى كه ترسيديم همهء ثوابها را آنها برده باشند فرمود :
« چنين نيست ، مادام كه از آنها شكرگزارى كنيد و از آنان ستايش و قدردانى به عمل آوريد » « 53 » يعنى اين كار جبرانى براى عمل آنهاست .
اكنون كه اين مقاصد شناخته شد ، بايد دانست كه آنچه از اختلاف نظر ميان مردم در اين باره نقل شده اختلاف نظر در اصل مسأله نيست بلكه اختلاف در حال است .
روشنتر اين كه ما بطور قاطع نمىگوييم كه در همه حالات پوشيده داشتن صدقه افضل است يا اظهار آن ، بلكه اين امر با اختلاف نيّات مختلف مىشود و نيّات با اختلاف احوال و اشخاص مختلف مىگردد . از اين رو بايد دارندهء اخلاص مراقب نفس خويش باشد تا با رشتهء غرور به چاه هلاكت نيفتد و به نيرنگ طبع و مكر شيطان فريفته نشود ؛ و مكر و فريب در پوشيده داشتن آن بيش از اظهار آن است ، هر چند در هر يك از آن دو مداخله دارد .
امّا مكر و فريب شيطان در پوشيده داشتن صدقه به سبب اين است كه طبيعت انسان مايل است جاه و منزلت او پيوسته حفظ شود و قدر او از چشم مردم ساقط نگردد و مردمان به او به ديدهء حقارت و به دهنده به چشم منعم و احسان كننده ننگرند ؛ و اين دردى است كه در نفس نهفته و جايگزين است و شيطان به واسطه آن اغراض زشت
هامش
( 51 ) پيش از اين ذكر شده است .
( 52 ) پيش از اين ذكر شده است .
( 53 ) صحيح ترمذى ؛ مشكاة المصابيح ، ص 261 .