بر رغبت او به نيكى مىافزايد . » « 58 » و فرمود : « هر گاه مؤمن در پيش رويش ستوده شود ايمان در دلش فزونى يابد . » « 59 » گفته شده است : هر كس خويشتن را بشناسد ستايش مردم به او زيانى نمىرساند .
سزاوار است كسى كه مراقب قلب خويش است اين نكتههاى دقيق را رعايت كند ، زيرا به كار گرفتن جوارح بدون در نظر گرفتن اين دقايق به سبب كثرت رنج و كمى نفع موجب مضحكهء شيطان و شماتت اوست . و امثال اين علم است كه در بارهء آن گفته مىشود : فرا گرفتن يك مسأله از آن از عبادت يك سال افضل است ، چه با دانستن اين علم ، عبادت تمام عمر زنده مىشود و با ندانستن آن عبادتهاى عمر باطل مىگردد .
خلاصه آن كه صدقه را در برابر مردم گرفتن و در پنهان باز گردانيدن بهترين و سالمترين روشهاست و نبايد آن را با تعارف و سخن آرايى ردّ كرد ، مگر آن كه معرفت انسان تا آن حدّ كامل شود كه آشكار و نهان براى او تفاوتى نداشته باشد و اين كبريت احمر است كه گفته مىشود و ديده نمىشود .
بيان اين كه گرفتن صدقه بهتر است يا زكات
( 1 ) گفته شده است : گرفتن صدقه افضل است ، زيرا اخذ زكات باعث ايجاد زحمت براى مستمندان و وارد ساختن فشار بر آنان است و بسا شرايط استحقاق به گونهاى كه در قرآن آمده است در گيرنده بطور كامل وجود نداشته باشد ، امّا در صدقه امر آسانتر است .
ولى برخى گفتهاند گرفتن زكات سزاوارتر است ، چه آن كمكى بر اداى واجب است و اگر همگى مستمندان از گرفتن زكات سرباز زنند گناه كردهاند . ديگر آن كه در زكات منّتى نيست ، چه آن حقّى است كه خداوند براى بندگان نيازمند خود واجب كرده است .
و نيز گرفتن زكات براساس نيازمندى است و هر انسانى بطور قطع به نيازمندى خود
هامش
( 58 ) العلل دار قطنى از حديث ابى هريره ( المغنى ) .
( 59 ) الكبير طبرانى ، مستدرك حاكم ، الجامع الصغير ، باب الهمزة .