بىمورد است و به كتاب نيازى نيست . و اگر وجود ندارد نياز او موجّه خواهد بود . و بسا ممكن است به مطالعهء كتاب احتياج پيدا نكند مگر پس از گذشت مدّتى ؛ از اين رو بايد مدّت احتياج خود را معيّن كند . و اقرب اين است كه گفته شود : آنچه را در طول سال بدان احتياج نباشد مورد نياز نيست ، زيرا كسى كه از قوت روزانهاش چيزى زياد بيايد دادن فطريّه بر او واجب است ؛ و چون حاجت انسان به قوت روزانه اندازهگيرى مىشود نياز او به اثاث خانه و لباس بايد سالانه برآورد گردد ، لذا نبايد لباس تابستانى را در زمستان فروخت ، و كتاب به جامه و اثاث خانه شبيهتر است و نبايد فروخته شود . گاهى ممكن است از يك كتاب دو نسخه در اختيار داشته باشد كه جز به يكى از آنها نياز نيست ؛ اگر بگويد يكى از آنها صحيحتر و ديگرى نيكوتر است و به هر دو احتياج دارم پاسخ اين است كه به نسخه صحيحتر بسنده كند و نيكوتر را بفروشد و خوش خاطرى و آسايش طلبى را رها كند . اگر دو كتاب در اختيار باشد كه يكى از آنها مفصّل و ديگرى مختصر باشد در صورتى كه منظورش استفاده است به نسخهاى كه مفصّل است اكتفا كند ، و اگر مقصودش تدريس است به هر دو نسخه نيازمند است ، زيرا در هر يك از آنها فايدهاى است كه در ديگرى نيست . امثال اين فروع زياد است و به آنچه ذكر شد منحصر نمىباشد و در دانش فقه نيز از آنها سخن گفته نشده است و چون مسائل مذكور مورد ابتلاى عموم بوده به منظور اعلام رجحان اين نظريّه به ذكر آنها پرداختيم چه پيگيرى و بررسى كامل اين فروع غير ممكن است ، زيرا همين احكام در اثاث خانه از حيث مقدار و عدد و نوع آن ، همچنين در لباس و در خانه از نظر وسعت و ضيق نيز وارد است و اين امور اندازه معيّنى ندارد ، ليكن فقيه در آنها اجتهاد مىكند و مسائل را به آنچه رأى اوست نزديك مىگرداند و در طريق پر خطر شبهات وارد مىشود . امّا پرهيزگار راهى را كه به احتياط نزديكتر است انتخاب مىكند و شكّ را به خاطر يقين رها مىسازد . درجات متوسّط دشوارى كه ميان دو طرف متقابل روشن شكّ و يقين وجود دارد بسيار است و جز از طريق احتياط نمىتوان از آنها رهايى يافت .
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 140
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص١٤٠