حيث خوراك و پوشاك و ديگر احتياجات بدون هيچ اسراف كفايت نكند زكات بر او حلال است ، و اگر كفايت كند نه . » « 8 » از امام صادق ( ع ) به سند صحيح روايت شده است از آن حضرت در باره مردى كه داراى خانه يا خدمتكار و يا بردهاى بود سؤال شد كه آيا مىتواند زكات قبول كند ؟
فرمود : « آرى خانه و خدمتكار دارايى نيست » « 9 » ؛ و اين تعليل در معنا مشعر است بر اين كه مقدار مساوى با خانه و خدمتكار از دارايى مستثناست .
در حديث موثّق از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرموده است : « گاهى زكات براى دارندهء هفتصد درهم حلال و بردارندهء پنجاه درهم حرام است . به آن حضرت عرض شد : اين چگونه ممكن است ؟ فرمود : اگر دارنده هفتصد درهم عائله زيادى داشته باشد ، بطورى كه اگر درهمها را ميان آنها تقسيم كند او را كافى نيست مىتواند خود را از گرفتن زكات معاف و آن را براى عائلهاش اخذ كند . امّا دارندهء پنجاه درهم اگر مجرّد و داراى حرفهاى باشد و آنچه از درآمد آن به دست او مىرسد انشاء اللّه براى او كافى است در اين صورت گرفتن زكات بر او حرام است . » « 10 » همچنين اخبار ديگرى در اين مورد در دست مىباشد كه مؤيّد رأى شيخ طوسى در مبسوط است ، در آن جا كه « ألا حسن حالا » را به دو صنف فقير و مسكين تفسير كرده بدين گونه كه فقير كسى است كه قادر نيست هزينهء خود و عائلهاش را بطور دائم و مطابق معمول از طريق سود مالى يا ملكى يا صنعتى تأمين كند ، و قول مشهور بويژه ميان متأخّرين اين است كه او كسى است كه مخارج سال خود و عائلهاش را در اختيار ندارد ؛ و نيز گفته شده او كسى است كه مالك نصابى كه در حدّ آن زكات عين يا اداى قيمت آن واجب مىشود نباشد .
در بارهء قول مشهور به روايت موثّقى كه از امام صادق ( ع ) نقل شده استدلال
هامش
( 8 ) كافى ، جلد 3 ، ص 561 ، شماره 6 و 560 و 4 و 561 و 7 ؛ تهذيب ، جلد 1 ، ص 362 و 379 ؛ المقنعه ، ص 43 ؛ الفقيه ، ص 156 ، شماره 54 .
( 9 ) كافى ، جلد 3 ، ص 561 ، شماره 6 و 560 و 4 و 561 و 7 ؛ تهذيب ، جلد 1 ، ص 362 و 379 ؛ المقنعه ، ص 43 ؛ الفقيه ، ص 156 ، شماره 54 .
( 10 ) كافى ، جلد 3 ، ص 561 ، شماره 9 .