« 44 » گفتهاند : طاعت هر زمان كوچك شمرده شود نزد خداوند بزرگ است ، و گناه هر گاه بزرگ دانسته شود نزد خداوند كوچك است ؛ گفته شده است : كار نيك جز به سه چيز تمام نمىشود : كوچك شمردن آن ، شتاب در انجام دادن آن و پوشيده داشتن آن .
مىگويم : اين را الفقيه « 45 » از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرموده است :
« دانستهام كه نيكى جز به سه چيز تمام نمىشود : كوچك شمردن ، پوشيده داشتن و شتاب در انجام دادن آن ، زيرا هر گاه كوچكش بشمارى نزد كسى كه آن را به خاطر او انجام دادهاى بزرگش كردهاى ؛ و هر گاه آن را پوشيده بدارى نيكى را كامل كردهاى و اگر در انجام دادن آن شتاب كنى آن را گوارا ساختهاى . در غير اين صورت نيكى را محو و ناگوار كردهاى . » غزّالى مىگويد : بزرگ داشتن عطا منّت و آزار نيست ، زيرا اگر انسان مال خويش را صرف ساختمان مسجد يا رباطى كند . بزرگ شمردن آن ممكن است ، ليكن منّت و آزار در آن ممكن نيست ، بلكه خودپسندى و بزرگ بينى در همهء عبادات جريان پيدا مىكند و درمان آن علم و عمل است :
امّا مقصود از علم آن است كه بداند ده يك يا بيست يك اندكى است از بسيار ؛ و او در اين بخشش به نازلترين درجات آن بسنده كرده است ، چنان كه در آن جا كه از فهم وجوب سخن گفتهايم ذكر كردهايم . از اين رو شايسته اين است كه او از عطاى اندك شرمگين باشد چه رسد به اين كه آن را بزرگ بشمارد . اگر از اين حدّ فراتر رفته به بالاترين درجهء جود و بخشش برسد و همهء مال خود يا بيشتر آن را در اين راه صرف كند بايد بينديشد كه اين مال او از كجاست ، و در چه راه صرف مىكند ، زيرا مال از آن
هامش
( 44 ) توبه / 42 : . . . و در روز حنين ( نيز يارى كرد ) هنگامى كه فزونى جمعيّتتان شما را به اعجاب درآورده بود ولى هيچ مشكلى را براى شما حلّ نكرد و زمين با همه وسعتش بر شما تنگ شد سپس پشت به دشمن كرده فرار كرديد .
( 45 ) ص 162 ، شماره 12 .