خالص باشد و توقّع دعا از فقير نداشتند ، چه آن نوعى تلافى است و در برابر دعاى او دعا مىكردند .
مىگويم : آنچه از طريقه اهل بيت ( ع ) معلوم مىشود خلاف اين است . روايت شده امام زين العابدين ( ع ) به خادم خود مىفرمود : « كمى دست نگهدار تا دعا كند زيرا دعاى درخواست كنندهء از فقير ردّ نمىشود . » همچنين به خادم دستور مىداد : « چون چيزى به فقير مىدهى از او بخواه تا دعاى خير كند » ؛ و نيز از امام باقر ( ع ) يا امام صادق ( ع ) روايت است : « هنگامى كه به آنها چيزى مىدهيد به آنها ياد دهيد دعا كنند ، زيرا دعاى آنها در باره شما به اجابت مىرسد ليكن در بارهء خودشان اجابت نمىشود . » « 43 » غزّالى مىگويد : ارباب معرفت قلوب خود را بدين گونه درمان مىكردند ، و در ظاهر براى معالجهء دل درمانى جز كارهايى كه گوياى تواضع و فروتنى و قبول منّت باشد وجود ندارد ؛ و در باطن همان شناختهايى است كه ما آنها را بيان كرديم و آن از راه عمل بود و اين از راه علم است و دل جز به معجونى از علم و عمل درمان نمىشود . اين شرايط در زكات به منزلهء خشوع در نماز است . اين خشوع بنابر قول پيامبر اكرم ( ص ) كه فرموده است : « آدمى را از نمازش بهرهاى نيست جز آنچه از آن درك كرده است » ، ثابت مىباشد ، و شرايط مذكور نيز بنابر گفتار آن حضرت كه : « خداوند صدقه منّت گذار را نمىپذيرد » ، و قول خداوند متعال كه :
لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى
محقّق است . امّا فتواى فقيه كه عمل چنان كه بايد واقع شده ، و بدون اين شرط برائت ذمّه حاصل است داستان ديگرى است كه ما در كتاب نماز به معناى آن اشاره كردهايم .
ششمين وظيفه : عطاى خود را اندك شمارد ،
( 1 ) زيرا اگر بزرگ پندارد آن را پسنديده و خودپسندى از مهلكات و باطل كنندهء اعمال است ؛ خداوند متعال فرموده است :
وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَ ضاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ
هامش
( 43 ) عدّة الدّاعى ، ص 44 .