پانصد سال پس از فقرا و مستمندان وارد بهشت مىشوند . از اين رو پيامبر ( ص ) فرموده است : « به پروردگار كعبه سوگند آنان زيانكارترند . » ابو ذرّ عرض كرد : آنها كيستند ؟
فرمود : « آنهايى كه اموالشان بيشتر است . » « 41 » آرى آنان چگونه فقير را حقير مىشمارند در حالى كه خداوند توانگران را در خدمت آنها قرار داده است ، زيرا توانگر با كوشش مال به دست مىآورد ، و با تلاش آن را زياد مىكند ، و در نگهدارى آن مىكوشد و در همين حال ملزم است از آن مال فقير را به اندازهاى كه نياز دارد بدهد و از دادن زياده بر آن چنانچه به او زيان رساند خوددارى كند . بنابر اين توانگر براى تلاش در راه تأمين روزى فقير به كار گرفته شده است با اين تفاوت كه او مظلمهها و مشقّتها و پاسدارى اموال را تا زمانى كه بميرد بر گردن مىگيرد ؛ آنگاه دشمنانش از آن اموال برخوردار مىشوند . در اين صورت هر زمان كراهت و ناخشنودى دهنده زكات مرتفع گردد و از توفيقى كه خداوند در اداى اين واجب به او داده ، و با دادن آن به فقير و گرفتن آن از سوى فقير ذمّهء وى از اداى آن خلاصى يافته است نارضايى او به سرور و فرح تبديل شود طبعا آزار فقير و نكوهش او منتفى و ترشرويى او به خوشحالى و ستايش و قبول منّت تبديل مىشود . منشاء منّت و ايذاء همين است كه ذكر شد .
مىگويم : در كافى از امام صادق ( ع ) روايت شده است : « امير مؤمنان ( ع ) مىفرمود : كسى كه بداند آنچه كرده به خود كرده انتظار شكرگزارى از مردم را ندارد و خواهان آن نيست كه بيش از حدّ رفتارى كه خود با آنها داشته است آنان او را دوست بدارند ، بنابر اين شكر آنچه براى خود كردهاى و با آن آبروى خويش را نگه داشتهاى از غير خود طلب كن و بدان كه كسى كه از تو طلب حاجت مىكند آبرويش را از آبروى تو گراميتر ندانسته است ، پس آبرويت را گرامى بدار از اين كه ( حاجت ) او را ردّ كنى . » « 42 »
هامش
( 41 ) تمام حديث كه در مشكاة المصابيح ، ص 164 ، آمده چنين است : « ابى ذرّ گفته است : به خدمت پيامبر ( ص ) وارد شدم آن حضرت در سايه كعبه نشسته بود چون مرا ديد فرمود : به پروردگار كعبه سوگند آنها زيانكارترند ، عرض كردم : پدر و مادرم فدايت آنها كيانند ؟ فرمود : « آنها كه اموالشان زيادتر است مگر كسى كه چنين و چنان گويد . و چنين و چنان از پيش رو و از پشتسر و از راست و چپ انفاق كند و اينان اندكند » .
اين حديث پيش از اين از مصادر متعدّد ذكر شده است .
( 42 ) همان مأخذ ، ج 4 ، ص 28 .