لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى
« 39 » در بارهء حقيقت منّت و ايذاء اختلاف است .
گفتهاند : منّت اين است كه از صدقه خود ياد كند ، و ايذاء اين است كه آن را اظهار كند . و نيز گفته شده : منّت آن است كه گيرنده را در برابر عطاى خود به كار گيرد ، و ايذاء آن است كه او را به سبب فقرى كه دارد سرزنش كند . و نيز گفتهاند : منّت اين است كه به خاطر عطاى خود بر او تكبّر كند و ايذاء آن كه او را مأيوس سازد و يا از اين كه سؤال مىكند وى را مورد نكوهش قرار دهد . پيامبر ( ص ) فرموده است : « خداوند صدقه منّت گذار را نمىپذيرد . » از نظر من منّت داراى ريشه و منشاء است و آن از احوال دل و صفات آن است و افعالى كه بر زبان و جوارح ظاهر مىشود فروع و شاخههاى آن مىباشد . اصل آن اين است كه شخص عطا كننده خود را احسان كننده و نعمت دهندهء به فقير مىبيند در حالى كه حقّ آن است كه فقير را احسان كننده به خود بشناسد ، زيرا حقّى را كه خداوند براى خود مقرّر داشته از وى قبول كرده و باعث تزكيه و نجات او از آتش دوزخ شده است ؛ و اگر فقير آن را نمىپذيرفت وى همواره در گرو آن بود . پس سزاوار اين است كه طوق منّت فقير را برگردن خود احساس كند چه وى در گرفتن اين حقّ دستش را نايب خداوند قرار داده است . پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « صدقه پيش از آن كه به دست فقير برسد در دست خداوند قرار مىگيرد . » « 40 » پس عطا كننده بايد به يقين بداند كه او صدقه را به خداوند تسليم مىكند و پس از تحويل آن به حقّ تعالى فقير روزيش را از او اخذ مىكند . اگر عطا كننده بدهكار كسى باشد و طلبكار بنده يا خدمتكار تحت تكفّل خود را به وى حواله دهد چنانچه او معتقد شود كه وى را بر خدمتكار منّتى است از سفاهت و نادانى او خواهد بود ، چه او تنها وامى را ادا كرده كه در برابر خريدن چيزى كه محبوب او بوده بر عهده داشته است . بنابر اين او كه براى خود كار كرده چرا بر ديگرى منّت گذارد .
هامش
( 39 ) بقره / 264 : . . . بخششهاى خود را با منّت و آزار باطل نسازيد .
( 40 ) تفسير عيّاشى ؛ وسائل ، ج 6 ، ص 303 چاپ جديد ؛ عدّة الداعى ، ص 44 ؛ شعب الايمان بيهقى به سند ضعيف ، المغنى .