إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ
؛ « 36 » و اين هنگامى است كه موقعيّت ، اقتضاى اظهار را داشته باشد خواه از اين نظر كه ديگران به او اقتدا كنند يا آن كه درخواست كننده در پيش روى مردم درخواست كند كه در اين موقع از بيم رياى در اظهار ، نبايد دادن صدقه به او ترك شود ، بلكه بايد ضمن دادن صدقه به او در حدّ امكان ، درون خود را از ريا نگه دارد . امّا در دادن آن بطور آشكار محظور سومى غير از منّت و ريا وجود دارد و آن هتك حرمت فقير است ، زيرا بسا كه آزرده گردد از اين كه به صورت محتاج در ميان مردم ديده شود . ليكن كسى كه سؤال و اظهار احتياج مىكند خود او پرده آبروى خويش را پاره كرده است و در نتيجه دادن صدقه آشكار به او اشكالى ندارد . اين امر مانند اظهار فسق كسى است كه او فسق خود را پوشيده نگه مىدارد ، زيرا شرع اين عمل را حرام شمرده و تجسّس حال و غيبت او را نهى كرده است . ليكن كسى كه فسق خود را اظهار كند اقامهء حدّ بر او در حكم اشاعه آن است ، امّا سبب آن خود او بوده است . در اين باره پيامبر خدا ( ص ) فرموده است :
« كسى كه پرده حيا را از خود دور كند غيبت ندارد . » « 37 » خداوند متعال فرموده است :
«
وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً *
« 38 » در اين آيه خداوند به صدقه دادن آشكار دعوت فرموده است ، زيرا متضمّن فايدهء ترغيب ديگران است . و بنده بايد در ميزان اين فايده بدقّت تأمّل كند و آن را با موارد منع كه در اين باره وجود دارد بسنجد ، زيرا اينها با اختلاف احوال و اشخاص مختلف مىشود . در بعضى حالات دادن صدقه آشكار به برخى اشخاص افضل است و كسى كه به سود و زيان امور دانا باشد و با ديدهء هوس و شهوت به كارها ننگرد در همهء احوال آنچه شايستهتر و سزاوارتر است بر او روشن مىشود .
پنجمين وظيفه : صدقهاش را با منّت و آزار تباه نكند .
( 1 ) خداوند متعال فرموده است :
هامش
( 36 ) بقره / 271 : اگر انفاقها را آشكار كنيد خوب است .
( 37 ) شعب الايمان بيهقى از انس به سند ضعيف ، الجامع الصغير باب ميم .
( 38 ) رعد / 22 : و از آنچه به آنها روزى دادهايم در آشكار و نهان انفاق مىكنند .