آن را پليد و ناپاك مىشمارد پديد آمده ، و در حالى كه وجود نداشته موجود شده است . خداوند سجود را قرار داده تا بشر با دل و درون و روح خود به او تقرّب جويد ، پس هر كس به او تقرّب يافت از غير او دورى گزيد ، آيا نمىبينى كه در ظاهر حال نيز سجود واقع نمىشود مگر آن كه نمازگزار خود را از همهء اشيا دور ، و از هر چشمى كه او را ببيند محجوب بدارد . امر باطن را نيز خداوند به همين گونه خواسته و اراده فرموده است ، كسى كه در نماز دلش به چيزى غير از خدا وابسته باشد به همان چيز نزديك ، و از حقيقت آنچه خداوند در نماز از او خواسته است دور مىباشد . خداوند متعال فرموده است :
ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ
، پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : كه خداوند مىفرمايد ، چون بر دل بنده نظر افكنم و بدانم كه آن دوستدار اخلاص براى اطاعت من و خواهان خشنودى من است اصلاح حال او و تدبير امور او را متكفل مىشوم و به او نزديك مىگردم ، و كسى كه در نمازش خود را به غير من مشغول كند او از جملهء كسانى است كه خود را ريشخند كرده و نام او در ديوان زيانكاران ثبت مىشود .
فصل : معناى تشهد و گفتار مرحوم شهيد
( 1 ) يكى از دانشمندان « 44 » ما مىگويد : هنگامى كه پس از آن اعمال دقيق و اسرار عميقى كه مشتمل بر خطرهاى بزرگ و بيم و هراسهاى عظيم است براى تشهّد نشستى ، احساس ترس و شرم كن از اين كه اعمالى را كه به جا آوردهاى مبادا به گونهاى كه بايد انجام شود واقع نشده و اداى وظيفه نگرديده و شرايط آنها به عمل نيامده باشد ، و در نتيجه عبادات تو در ديوان پذيرفتهشدگان به ثبت نرسيده ، و دست تو از فوايد آنها خالى مانده باشد و شايد كه خداوند به رحمت خود آنها را برايت تدارك ببيند ، و به فضل و كرم خويش عمل ناقص تو را بپذيرد . اينك به مبدأ امر و اساس دين بازگرد ، و اگر چيزى جز اين در دست ندارى به كلمه توحيد و دژ مستحكم الهى تمسّك جوى ؛ دژى كه هر كس وارد
هامش
( 44 ) مقصودش شهيد دوّم در كتاب اسرار الصلاة است .