الهى را رعايت كند بر مردم نيز بر سبيل استعاره اطلاق مىشود .
امام صادق ( ع ) فرموده است : « معناى سلام در دنبالهء هر نماز امان است » ، يعنى هر كس امر خداوند و سنّت پيامبر او ( ص ) را از روى خضوع و خشوع به جا آورد براى او امان از بلاهاى دنيا و خلاصى از عذاب آخرت است . سلام يكى از نامهاى خداوند است كه آن را ميان بندگانش به وديعت نهاده تا معناى آن را در معاملهها و امانتداريها و داوريها و صدق مصاحبتها و مجالستها و حسن معاشرتهاى خود به كار برند ، و اگر بخواهى سلام را در محلّ خود به كارگيرى و حقّ آن را ادا كنى از خدا بترس و دين و عقل و قلب خود را از ظلمت معاصى سالم نگه دار ؛ همچنين حافظان و نگهبانان خود را بر اثر بدرفتارى با آنها دلتنگ و ملول و بيمناك مگردان به همين گونه دوست و سپس دشمن خود را ، چه كسى كه نزديكانش از او در سلامت نيستند ، به طريق اولى افراد بيگانه از او در سلامت و ايمنى نخواهند بود ، و آن كه سلام را در مواضع خود به كار نمىبرد براى او هيچ سلام و اسلام و تسليمى نخواهد بود ، و در گفتن سلام هر چند آن را ميان مردم افشا كند و رواج دهد دروغگوست « 47 » .
فصل : دعاى پس از نماز
( 1 ) غزّالى مىگويد : سپس در پايان نماز يعنى پس از تشهّد با تواضع و خشوع و تضرّع و زارى و اميد صادقانه به اجابت ، با ادعيه مأثور دعا كن ، و در دعاى خود پدر و مادر خويش و ديگر مؤمنان را شريك گردان ، و به هنگام سلام گفتن قصدت اين باشد كه بر فرشتگان و حاضران سلام مىكنى ، و نماز را با همين نيّت به پايان برسان ، و در دل شكرگزار حقّ تعالى باش كه توفيق اتمام اين طاعت را به تو عطا فرمود ، و تصوّر كن كه تو با اين نماز وداع مىكنى ، چه بسا براى اداى نماز ديگر زنده نمانى ، پيامبر ( ص ) فرموده است : نماز وداع كننده
هامش
( 47 ) مصباح الشريعة ، باب هيجدهم .