مملكت خداوند ، و قدرت مطلق و استيلاى او بر همهء عوالم وجود بينديش ، سپس به ذلّت و شكستگى خود بنگر و به گناهانت اعتراف كن ، و چون مىگويى :
عملت سوءا و ظلمت نفسى فاغفرلى انّه لا يغفر الذنوب الا انت ، استغفار كن و از خداوند آمرزش بخواه ، و به خاطر بياور كه او تو را به انجام دادن اين خدمت فرا خوانده است . تو خود را در پيش روى او حاضر بدان ، كه او به تو نزديك است ، دعاى دعا كننده را اجابت مىكند ، و آواز او را مىشنود ، و به هنگام گفتن :
لبيك و سعديك و الخير فى يديك ، در نظر آور كه همهء خوبيهاى دنيا و آخرت تنها به دست اوست . و با گفتن : و الشّر ليس اليك ، و المهدىّ من هديت ، او را از همهء اعمال بد و افعال زشت منزّه بدان و هدايت خالص و ارشاد را جايگزين آنها كن . و با گفتن : عبدك و ابن عبديك ، منك و بك و لك و اليك به بندگى او ، و اين كه قوام وجود و آغاز و فرجام تو از اوست اعتراف كن ، به اين معنا كه وجود اين عبد از تو ، و قوام و هستى او به تو ، و مملوك براى تو و بازگشت او به سوى توست ، و اوست كه آفرينش آفريدگان را آغاز و سپس آنها را به سوى خود باز مىگرداند ، و اين براى او آسانتر مىباشد ، و براى او مثل اعلا يعنى توصيف برتر است . پس ذهن خويش را براى درك اين حقايق آماده ساز ، و از اين مرتبه نيز گامى فراتر بگذار تا آن جا كه روزنهاى براى فهم اسرار و دقايق به روى تو گشوده شود ، و از جهان بالاتر كسب فيض كنى .
فصل : نيّت و اخلاص در آن
( 1 ) غزّالى مىگويد : امّا نيّت ، و آن عبارت است از عزم بر امتثال امر خداوند در گزاردن نماز و اتمام آن و خوددارى از آنچه آن را نقض و باطل كند ، و اين كه تمام آن را خالصانه براى رضاى خدا و به اميد ثواب و بيم از عذاب و طلب تقرّب به او به جا مىآورد ، و به خاطر اين كه با همهء بىادبيها و كثرت گناهان به تو اجازه داده كه با او راز و نياز كنى طوق منّت او را بر گردن خود احساس كن ، و ارزش مناجات با او را بزرگ بشمار ، و بنگر كه با چه كسى و چگونه و به چه